REKLAM
Reklam Alanı
İletişim
Buca Gündem
İzmir Haber
izmir haberleri
REKLAM
Reklam Alanı
İletişim
REKLAM
Reklam Alanı
İletişim
Haber
Güncel Haberler
haber

Duyurular
WeBCaNaVaRi'na Üye Olmadan Link'leri ve Kod'ları Göremezsiniz.
Link'leri Görebilmek İçin. Üye Ol. veya Giriş Yap.
Sınırlara takılmadan e-book indirmek ister misiniz? Premium üye'lik almak için; Bkz.

  Mesajları Göster
Sayfa: 1 ... 130 131 132 133 134 [135] 136 137 138 139 140 ... 545
1341  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Örme Makinelerinde Kullanilan Iğneler, Dayanim Şartlari... : Ocak 25, 2010, 11:08:17 ÖS
ÖRME MAKİNELERİNDE KULLANILAN İĞNELER, DAYANIM ŞARTLARI, TERCİH NEDENLERİ

İTÜ Tekstil Mühendisliği
Yıl: 2001
Hazırlayan: Ü. Keskin


İNDEKS
GİRİŞ 1
İğne seçiminde etkili olan iki unsur: kalite ve fiyat 1
İğne dayanıklılığı: iğnelerin ömrü 2
Firma hakkında bilgi: 2
ÖRMEDE KARŞILAŞILAN İĞNE MERKEZLİ PROBLEMLER, 3
NEDENLERİ VE FİRMANIN PROBLEMLERE YAKLAŞIMI 3
I.İPLIK CINSININ IĞNE ÖMRÜ ÜZERINDEKI ETKISI 3
Lif yapısının iğne üzerindeki etkisi 3
İğne üzerinde daha yüksek iplik ve İğne üzerinde daha düşük iplik ve 4
ilmek temas basıncı ilmek temas basıncı 4
İğne cinsinin iğne ömrü üzerine etkisi: 4
FIRMANIN IĞNE AŞINMASINI AZALTMAK IÇIN GETIRDIĞI YENILIKLER 6
A.Konik iğne kancası: 6
Avantajları: 7
B.Çift kanallı iğne: 7
Avantajları: 7
C.Hassas dil-kanca uyuşması: 8
D.Dinamik olarak merkezlenmiş dil: 8
YENİLİKLERİN MAMÜL ÜRETİMİNDE SAĞLADIĞI AVANTAJLAR 8
II.KİRLİLİĞİN İĞNE ÖMRÜ ÜZERİNDE ETKİSİ 8
Kirliliğin sonuçları: 9
FIRMANIN KIRLILIK PROBLEMINE GETIRDIĞI YENILIKLER 9
Çelik-plastik kompozit iğneler: 9
Avantajları: 10

1342  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Çok Işlevli Tekstiller : Ocak 25, 2010, 11:06:32 ÖS
Taşımak, filtre etmek, sıvıyı absorbe etmek, kurşun geçirmemek gibi çok farklı ve spesifik amaçlı teknik tekstiller bir tarafa bırakılırsa klasik giysi tekstillerinin amacı, vücudumuzu örtmek ve süslemektir. Çok işlevli tekstil ürünleri doğal dış etkenlerden korumanın yanında, başta sağlık, güvenlik ve bilişim alanlarında olmak üzere her türlü alanda en az bir ek işlevi yerine getiren tekstil ürünleridir.
Giysiler insan vücudunu örtüp yazın sıcaktan kışın da soğuktan korumaktadırlar. Ama bir parka ya da trençkotun yağmurlu havada yağmurdan koruması istendiğinde kumaşlara:
-su iticilik (hidrofobluk)
-su geçirmezlik(kaplama, muşamba) bitim işlemleri gibi ek işlemler uygulanması gerekmektedir.
Ancak su iticilik işlemleri görünümü değiştirmemekte ve su (ter) buharının geçmesine (dışarı atılmasına) engel olamamaktadır. Buna karşın sağladıkları su iticilik etkisi şiddetli yağmurlara karşı yetersiz kalmaktadır.
Su geçirmezlik bitim işlemi sırasında kumasın yüzeyini polimer bir tabakayla kaplanır. Dolayısıyla kumaş çok şiddetli yağmurlara karşı yeterli koruma sağlayabilmekte, fakat kumaş muşamba görünümünde olmakta ve su(ter) buharının dışarı atılmasına izin vermemektedir.
Daha sonra geliştirilen Gore-Tex gibi mikro-gözenekli kaplamalar, suyu geçirmezlerken su(ter) buharını geçirmektedirler. Hem tam koruma sağlayan hem de muşamba görünümünde olmayan bu tip kumaşlara “Nefes Alabilen Kumaşlar” denmektedir.

AKILLI TEKSTİL ÜRÜNLERİ

Normal tekstil ürünlerinin doğal atmosfer şartlarından koruma ve süsleme özelliklerine ek olarak, akıllı tekstiller herhangi bir etkiyi veya değişikliği algılama ve buna tepki verme özelliğine sahiptirler. Tekstil ürünü etkiyi ya da etki değişikliğini algılayıp buna tepki veriyorsa buna “Akıllı Tekstil Ürünü” denilmektedir. Örneğin bir perdenin kolormatik özellikte bir boyarmadde ile boyandığını düşünürseniz, ışık durumuna göre perdenin renginin koyulaşıp açılması ve odanın hep aynı derecede aydınlık olması bu ürünü akıllı tekstiller kategorisine sokar. Akıllı tekstillere başka bir örnek de hareket zorluğu çekenler için geliştirilen akıllı elbiseler. Japon bilim adamları yaşlı ve sakat kişilerin yürümelerine ve merdiven çıkmalarına yardımcı olan bir robot giysi üretmeyi başarmıştır.
Akıllı kumaşların kullanım alanları

Elbiseler: gömlekler ,yelekler, ceketler
Aksesuarlar: battaniyeler, şapkalar, eldivenler
Mobilya/dekorasyon : duvar kaplama, mobilya, perde
Dayanıklı ürünler: kamp çadırları, şişme botlar
Askeri/ kamusal güvenlik araç ve sistemleri : paraşüt, sert/yumuşak barınaklar, aodu araçları, yangın söndürme, e.t.c

Akıllı tekstiller hakkında

Insanlar her geçen gün daha fazla elektronik eşyayı üzerlerinde taşıyorlar; mobil telefonlar, laptoplar, discmanler ve bu ürünlerin sayısı gitgide artmaktadır. Bu sebeple bu elektronik eşyaları kıyafetlere entegre etme fikride yaygınlaşmaktadır.
Akıllı giysiler tekstil malzemeleriyle elektronik devrelerin kombinasyonundan oluşur. Yeni lifler, tekstil malzemeleri ve elektronik devrelerle kullanışlı akıllı giysiler üretilmekte ve bu giysiler günlük hayatta kullanılan elbiseler gibi olup, tasarlandığı kullanım alanına göre kullanıcıya birçok kolaylık sağlamaktadır.
Bunlara örnek olarak kurutucu kıyafet verilebilir. Islanan bir kıyafet asılır ve kuruması için belli bir zaman geçmesi gerekir. Bu pasif kurutmadır. Aktif kurutma ise bir nem algılayıcısı vasıtası ile sağlanabilir, bu algılayıcı kıyafet üstünde artan nemi algılayarak ısıtmayı devreye sokar ve suyun kıyafetten uzaklaştırılması daha etkili birhale gelir.
Akıllı tekstillerin aktif kullanım alanları ısıtma,soğutma, aktif renk değiştrime ve aktif kurutma olarak kullanılabilir.


Zieglerin akıllı nonwovenlardaki yenilikler

Bu yılki Techtextil Ticaret Fuarında nonwoven ve nonwoven kompozitler arasında en yenilikçi firma sunduğu yeni ürünlerle J.H. Ziegler GmbH & Co KG oldu.
Nonwoven ve nonwoven kompozitler üretim hattında toplam büyüme Ziegler’in üç önemli alanda sunduğu yeni ürünleriyle sağlandı.
• antistatik nonwovenlar
• alevle inceltilmiş nonwovenlar
• ısıl şekillendirilebilen nonwovenlar

Antistatik nonwovenlar

Nonwoven ürünlerin çeşitli uygulamalarında elektrostatik deşarja karşı korunma çok önemli rol oynuyor. Çok kritik olmasa da hoşa gitmeyen ve tatsız bir fenomen olan ara sıra bir aracın kapısını açarken başımıza gelen elektrik çarpması olayı. Elektrostatik yüklenme eğer kullanıcı toprakla temas etmiyorsa elektronik komponentlerin zarar görmesine yol açar. Statik elektriğin boşalması toz patlamasına neden olabileceğinden hava filtrelerinde bir tehlike olarak görülüyor. Ziegler’in yüzey voltajını 2kV’ın altına kalıcı bir şekilde düşüren nonwovenları piyasaya sürüyor. Aynı zamanda bu nonwovenların diğer özellikleri; kuvvetli, kalın olması ve değişmeden kalabilmesidir.

Alevle inceltilmiş nonwovenlar

Alevle inceltilmiş nonwovenlar dekoratif yüzlü kumaşlarla maliyet etkili kombinasyonlara izin verir ve böylece kompozitlerin üretimi geri dönüşümü kolaylaştıran tek tip polimerden yapılır. Ziegler's soft-touch sektöründeki uzman bilgisi köpük ürünlerin yerine konvansiyonel alevle inceltme prosesinin gelişmesine rehberlik etmiştir. Bilinen uygulama alanları otomobil
iç yüzeyidir (koltuk, kapı astarları).

Isıl şekillendirilebilen nonwovenlar

Isıl şekillendirilebilen nonwovenlar bu sektörde yeni değiller fakat temelde ilave olunan ürün gelişimleri ile Ziegler nonwovenları artık şimdiye kadar kimsenin aklına gelmemiş yeni özgül uygulamalara izin veriyor. En bilindik olanları otomobil tekstillerinde omuz yastığı gibi küçük parçalarda kullanılırlar, ısıl şekillendirilebilen nonwovenlar ise artık otomobillerde gittikçe artan kullanım alanı buluyorlar, örneğin başlıklarda ve kapılarda. Ayrıca, Ziegler ürünleri mükemmel ses yalıtımı özellikleri sergiliyor ve motorun akustik izolasyonunda
kullanılıyorlar..

Akıllı tekstil sanatı

IFM patentli renk değiştirebilen tekstiller tamamen yeni sanatsal ürünlerdir. IFM tarafından üretilen tüm sanat ürünleri el dokumasıdır ve bilgisayar görüntüleme sistemi eklenmiş, patentli sürücü elektronikleri ve sanatsal yazılımla da tamamlanmıştır. Bir IFM renk değiştirebilen tekstili de diğer sanat ürünleri gibi duvarınıza asabilirsiniz ama diğer sanatsal çalışmalardan farklı olarak o büyülü bir şekilde rengini değiştirecek ve her zaman desenlenecektir.

İÇ VE DIŞ MİMARİ ÜRÜNLERİ VE MATERYALLERİ

IFM’nin tescilli akıllı tekstilleri standart renk değiştiren duvar panellerinde ve nakışlanmış
veya dokunmuş aydınlatma düğmelerinde kullanılabilir.
elektrik ekose;patentli renk değiştiren tekstil panelleri
-elektronik kontrol edilebilir renk değiştiren tekstiller duvarları kaplayabilir ve üzerlerinde yazılar ve güzel görsel desenler sergileyebilirler.
Dikişli düğme; nakışlı ve dokunmuş aydınlatma düğmeleri

dokunmuş ve nakışlanmış düğmeler evdeki aydınlatmanın ve diğer elektronik aletlerin kontrolünde kullanılırlar. Döşemenin bir parçası haline gelirler.
Satıcılar tekstili iç ve dış mimarlar için daha da çekici hale getirmek için uğraşmaya devam ediyorlar.


Akıllı Giysi Devrimi
Ütü istemeyen gömlekleri veya buruşmayan pantolonları unutun, giysi devrimi hayal ettiğinizden bile fazlasını saklıyor. Akıllı giysiler normal giysilerden çok farklı görünmeyebilirler ama dokumada duyumsal liflerin sıralanışı giyene yardımcı olan bilgiler sağlamaktadır.
Örneğin, Birleşik Devletler kökenli Uluslararası Moda Makineleri (IFM) modanın, elektroniğin ve gelişen teknolojinin farklı dünyalarını bir araya getirmek adına; kıyafetin renginin değişmesini sağlayan ince teller ve boya sayesinde elektronik olarak giysi değiştirmeye yarayan bir teknoloji üzerinde çalışıyor.
Daha önce yapılan araştırmalar ortaya koymuştur ki sıcak telli kumaşlar çok başarılı olamamışlardır. Bunun bir nedeni de termo kromatik boyanın vücudun daha sıcak olan göğüs gibi bölgelerine yayılarak mahcup edici lekeler bırakmasıdır.
Ama IFM ‘Elektrik Ekoseli Kumaş’ının hiçbir kumaşın ulaşamadığı noktalara ulaşabileceği konusunda iyimser bir yaklaşıma sahip. Eğer çantanızda büyük puanlar yada gömleğinizde ince çizgiler düşlerseniz teknoloji buna sahip olmanızı ve istediğinizde orijinaline çevirmenize imkan tanıyacak. Kolektif sahada ise şirket logosunu veya ofis ekipmanını vurgulamak için kullanılabilecek. Aslında Elektrik Ekosesini giymeye başlamadan çok daha önce ofislerde görmek mümkün olabilecek.
Tabi ki bu teknoloji de bazı dezavantajlara sahip. İhtiyaç duyulan enerjinin kaynağı en büyük sorun çünkü giysi ile birlikte bataryaların da her yere taşınması gerekecek. Ayrıca sıcak telli giysiler yıkamaya ve kurutmaya dayanıklı değil. Levi Strauss iki sene önce üzerinde MP3 çalar ve mobil telefon bulunduran bir ceketin başarısız bir pazarlama deneyimi sırasında fark etti.
IFM’in üzerinde çalıştığı diğer ürünlerin içerisinde devreli bir kumaştan yapılmış elektronik bir elbise, bir Levi’s ceketinden yapılmış giyilebilir bir müzik enstrümanı, bir mini-MIDI synthesiser, hoparlör ve batarya ve konukların üzerinde özel oyunlar oynamasını sağlayan işli bir elektronik masa örtüsü bulunmaktadır.
Teknoloji sadece moda bilincinin tekelinde bulunmamaktadır. Bir çok akıllı kumaş giyenin sağlığı, yeri ve hareketleri hakkında bilgi verme yeteneğine sahiptir. Geliştirilmiş sensörler giyenin durumunun ve pozisyonunun izlenebilmesini sağlar.
Kaza durumunda bir acil durum sinyali manuel yada otomatik olarak gönderilir. Global Konumlandırma Sistemi (GPS) teknolojisi giyenin yerinin o anki koordinatlarını belirler. Bu bilinmeyen bir yerde yolunuzu kaybettiğinizde yada çocuklarınız tek başlarına dolaşmayı alışkanlık haline getirdiklerinde işinize yarayabilir.
Kursty Groves isimli bir tasarım öğrencisinin yarattığı Tekno Sutyen kalp işlevi takip monitörü, GPS locator ve mobil telefon içermektedir. Eğer Tekno Sutyen kalp atışında ani bir değişiklik belirlerse GPS locator giyenin yerini belirler ve mobil telefon da polisi arar.
Sutyen ritimdeki artışın egzersiz sonucu yada korkudan kaynaklanan ve fiziksel saldırı durumundaki adrenalinden kaynaklandığını söyleyebilir. Yanlış alarm durumunda hata butonuna basarak istenmeyen tehlike sinyalini durdurmak mümkün.
Askeri uygulamalar ise tamamıyla yeni bir olanaklar dünyasına açılıyor. Çevreye göre renk değiştiren giysiler mükemmel bir kamuflaj imkanı sağlıyor. Belki de bu yüzden bu giysilere bukalemun giysiler demek gerekiyor.
Akıllı tekstiller projesi
Proje mart 2000 de sona erdi ve kar motorsikleti sürücülerinin kullanımı için bir prototip hazırlandı. Kıyafet kazaları engellemek ve kaza anında kurtarmaya yardımcı olması için tasarlandı. Elektronik tasarım Tampere Üniversitesinde yapıldı.

Kıyafet iki parça iç giyim, destekleyici yelek ve sürücünün normalde giydiği pantolon ve ceketten oluşmaktadır. Elbise sürücünün sağlığı , yeri ve hareketleri hakkında bilgi verebilmektedir. Kıyafete yerleştirilmiş birçok sensör vasıtasıyla sürücünün pozisyonu ve durumu görüntülenebilmektedir. Eğer sürücü kaza geçirirse veya sıra dışı bir durumla karşı karşıya kalırsa ,elbise acil sevise veya sürücünün kendisine teknik veya diğer konularda bir problem olduğuna dair mesaj yollar. Mesajda sürücünün GPS yardımıyla belirlenmiş koordinatları ve fizyolojik değerleri bulunur.
Yönlendirme , iletişim ve coğrafi koordinatları veren devreler kıyafete entegre edilebilir. Isı taşıyıcı lifler vasıtası ile vücudun soğuk bölgelerine iletilir. Bununla bağlantılı olarak soğutma otomatik olarak yapılabilir. Fonksiyonel mimari yer tespiti için GPS, iletişim için GSM ve ısıtma için elektrikli ısıtıcı paneller vasıtası ile gerçekleştirilir. Sensör sistemi bir kalp ritim sensörü, 3 pozisyon ve hareket sensörü, 10 sıcaklık sensörü, bir elektrik iletim sensörü ve 2 hasar belirleme sensöründen oluşur. Ayrıca kullanıcı arayüzü (UI), merkezi işlem birimi (CPU) ve güç kaynağı kullanılmıştır. UI ve sensörler haricindeki parçalar destekleyici yeleğe monte edilmiştir.

Reima Smart 3305

Reima Smart 3305 kolayca grup iletişimi için tasarlanmıştır. Smart 3305 cep telefonları için giyilebilir bir aksesuardır ve Smart 3305 ile bir gruba kolayca sesli mesaj atılabilir. Aksesuar bir kemerin üzerinedeki bantları çekerek çalışmaktadır. Gelen mesajlarda yine farklı bir bandı çekerek dinlenebilir. Bu sistemi kullaanbilmek için Nokia 7110, 6210 veya 6250 sahabi olmak gerekmektedir. Bu sistem sayesinde ceptelefonunun kırılması, karanlık, kaybolma gibi problemler ortadan kalkacaktır.

Isıtmalı Elbise

Isıtmalı Elbisenin donanımı 4 başlığa ayrılır; ısıtmalı yelek, ölçüm ünitesi, güç kontrol ünitesi, güç kaynağı. Isıtmalı elbise uzun kollu bir yelek ve yeleğin içindeki dijital sıcaklık sensörleri ve elekrik ısıtmalı karbon kumaş panellerinden oluşur. Sensörler vücüttan aldıkları sıcaklık değerlerini güç kontrol ünitesine iletir ve Palm Pilot III kullanıcı arayüzü vasıtasıyla vücut istenen sıcaklık değerine getirilir.güç ünitesi yüksek enerji yoğunluklu nikel- metal hidrit pillerden oluşur. Isıtma panelleri ise elektrik iletimli dokunmuş karbon kumaştır.
Elbise yıkanabilirolarak üretilmektedir fakat ısıtma panelleri ve devre kutuları çıkarılmalıdır. Data transferi şu an kablolar vasıtası ile yapılmaktadır ve ileriki çalışmalar iletimin kablosuz yapılmasına yöneliktir ve yeleğin şeklininde daha esnek hale getirilmesine çalışılmaktadır.

Geleceğin Akıllı Kumaşları
“Maggie Orth stüdyosunda bir dikiş makinesinin başında elektronik ve özel boyaların kesişiminden oluşan bir kumaş ile interaktif bir duvar yaratıyor. Oluşan ürün ise programlanmış bir sırada renk değiştirebilen bir tekstil sanatı.”
Dr. Orth'un yeni teknolojisi günümüzde yayılan yeni bir dalganın bir parçası: tehlikeli kimyasalları algılamak, antimikrobiyel özellik taşımak ve haberleşme ağı olarak hizmet vermek gibi zekayı dokumak. Uygulamalar sağlıktan ve spor eşyalarından gelişmiş savaş üniformalarına kadar yayılan her türlü alanı içermektedir.
Orth bu teknolojinin bir kısmının önümüzdeki iki sene içerisinde pazarlanmaya başlanacağını söylüyor.
Werner Weber, Infineon Technologies AG of Munich kolektif araştırma ve gelişen teknolojiler yöneticisi "10-15 sene içerisinde insanlar bu teknoloji sayesinde zeka sahibi küçük aletlerle çevrilecekler" diyerek yorumunu ortaya koymuştur. Şirket tüketiciler yönelik akıllı tekstil uygulamalarında kullanılmak üzere elektronik teknolojiler geliştirmektedir. “Giyilebilir elektronikler kumaşta dokunmuş olacak ve bu yüzden tüketici manueller hakkında düşünmek zorunda kalmayacak.”
Orth'un firması elektronik ekose adı verilen bir teknoloji üzerinde çalışmakta. Kumaş elektronik teller ve ısıtılmasına yada soğutulmasına bağlı olarak daha açık yada daha koyu olabilen özel bir termo kromatik boya içeren ufacık kapsüller içermektedir.
Kırılmalar engellenebildiği takdirde bu teknolojinin ayakkabılar, mücevher ve çantalarda dizayn ve renk değiştirecek şekilde kullanılması mümkün olacaktır.
Daha uzak bir gelecekte ise bir pantolonun rengini seyahat edilen bölgeye göre siyahtan beyaza değiştirmek bile mümkün olabilecektir.
Şu anda elektronikler her biri açığa yada koyuya dönebilen 64 ipliği aynı anda kontrol edebilmektedir. Orth şu anda üçüncü bir renge dönüşebilmek üzerinde çalıştıklarını ve geniş renk yelpazesinin de buna izin vereceğini belirtmiştir.

Ceketini Dinle
Firmanın üzerinde çalıştığı ana projelerden biri de vücut ısısını bir saati çalıştırabilecek düzeyde düşük güç üreten enerji kaynağı olarak kullanabilecek bir teknoloji geliştirmek.
Dr. Weber’in söylediğine göre minyatür termo jeneratörler ısıyı enerjiye çevirerek vücut yüzeyinin dışının sıcaklığıyla çevrenin sıcaklığı arasındaki birkaç derecelik farkı yok edebilecekler.
Kumaştaki teknolojik olanaklar doğal olarak askeriyenin de büyük ilgisini çekiyor. Silahlı kuvvetler bilgisayar ve iletişim teknolojilerini kumaşa aktarabilmek için birçok deney yapıyor. Geleceğin savaş giysileri askerleri sıcak tutacak ve mikroplara karşı koruyacak ayrıca tehlikeli kimyasalları algılayarak onlarla savaşacak düzeyde olabilecek.
Geleceğin Askeri
Çoğu akıllı kumaş "geleceğin askeri" araştırması Natick, Mass’daki US Army Soldier Systems Center’da yapılmaktadır. Örneğin bir asker akıllı eldivenini suyun içine daldırarak içilebilir olp olmadığını anlayabilecek. Askerler birbirleriyle üniformanın cebine eklenmiş, dikilmiş yada üniformanın kolu olarak dokunmuş kumaş klavyelerle haberleşebilecekler.
Eğer elektronik ve optik teknolojiler başarıyla tekstil malzemelerine uygulanabilirse savaş alanlarındaki iletişimde göze çarpan bir gelişme yaşanacaktır.
Tekstil Ürünleri ve Zeka
Günümüzde alışılmışın dışında akıllı lifler üretebilmek için bir çok araştırma yapılmaktadır. Auburn ve North Carolina Üniversitelerinden bir grup araştırmacı Stimuli Sensitive Polymer (SSP) adı verilen ve pH, sıcaklık, v.b.değişimlerine uyum sağlayarak cevap veren bir lif üretmişlerdir. SSPler, düşük mukavemette polimer jelinden oluştukları için geleneksel tekstil lifleri ile karıştırılarak mamulün mukavemetinin arttırılması sağlanmıştır. Ayrıca bu mamullerde SSP’ye bağlı olarak iyi çevresel adaptasyon ve hassaslığa ulaşılmıştır. Akıllı tekstiller tıbbi ve hijyenik ürünlerde de geniş olarak kullanılmaktadır. Antimikrobiyel ve diğer koruyucu kumaşlar günlük ve iç giyimde sıkça kullanılmaktadır. Bu tarz kumaşlar hijyeniktir ve atletlerin performanslarını arttırmaktadır
Akıllı teknik tekstiller

Teknolojinin takibi ve yeni rekabet edebilir ürünlerin yaratılabilmesi için nanoteknolojik uygulamalar ve akıllı tekstiller teknolojilerinin takibi önem taşımaktadır. “Fonksiyonel Moda” teriminin gelecek için önem taşıdığı bir gerçektir. Materyal özellikleri ve teknolojik özelliklerin geliştirilmesi ile yaratılacak olan “Fonksiyonel Moda” ileride pazarın daha üst düzeyde taleplerini karşılayabilmek açısında daha fazla önem kazanacaktır. Bu özelliklerin elde edilmesi; kompozit materyaller ve malzeme bilimi, polimer bilimi, ve elektronik bilim alanlarını da kapsayan multidisipliner bir çalışmayı gerektirecektir ve burada mühendislere büyük işler düşmektedir. Tao, Xiaoming (2001) tarafından akıllı tekstiller alanda yapılan araştırmalar aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır. Sensörler/harekete geçiriciler için: foto-hassas materyaller, fiber-optikler, iletken polimerler, ısıl hassas materyaller, shape memory materyaller, akıllı kaplama/membran, kimyasal tepki veren materyaller, mekanik tepki veren materyaller, mikrokapsüller, mikro ve nano materyaller.Sinyal iletme, işlem ve kontrolü için: neural network ve kontrol sistemleri, bilinç teorisi ve sistemleri. Entegre işlem ve ürünler için: giyilebilir elektronikler ve fotonikler, uyarı ve tepki strüktürleri, biyomimetikler, biyoprosesler, doku mühendisliği, kimyasal ve ilaç serbest bırakma.

“22nd Annual Conference on Composites, Advanced Ceramics, Materials, and Structures“ konferansında seramiklerin çevresel etkisi, güvenilirlik ve ömür tahminlemesi, seramik matriks kompozitler, strüktürel seramikler, strüktürel analiz ve komponent tasarımı, yüksek performans kaplamalar, nanoteknoloji, plazma ve jel işlemleri, reaksiyon ve mikrodalga işlemleri konuları işlenmiştir (Bray, D., 1998).
Tekstil alanında nano-teknoloji kullanarak ilk ürünler Nano-Tex (Burlington Industries) tarafından geliştirilmiştir. Nano-Tex tarafından 'whiskers" kullanarak nefes-alan, kir iticilik ve su iticilik, buruşmazlık özellikleri geliştirilmiştir. İsviçre'nin Schoeller şirketi NanoSphere'yi geliştirmiştir. NanoSphere kumaşı su ve kir itici yapan bir emdirme işlemidir (Russel E., 2001).
Önümüzdeki 10-20 yıl içerisinde tekstil endüstrisinde önemli değişimler görülecektir. US üniversiteleri ve National Science Foundation laboratuarları aktif nanoteknoloji projelerine sahiptir, birkaçı Nanofabrikasyon tesisine sahiptir veya kurmayı planlamaktadır ve US Federal bütçesi Beyaz Saray’ın “National Nanotechnology Initiative”i için 679 milyon USD teklif etmektedir. Ayrıca önümüzdeki 10-20 yılda üretim Uzak Doğu’ya hareket edecek ve enerji kaynaklarında değişim söz konusu olacaktır. Katma değer ve çevresel talepler önemli olacaktır. Teknik tekstiller alanında pamuklu nonwovenların tıbbi ve hijyenik amaçlar için kullanımı üzerine araştırmalar bildirilmiştir. Politrimetilen tereftalat (PTT) kullanılan teknik nonwovenların gelişecektir; PP ve PET nonwovenlarla karşılaştırmaları ve göze çarpan avantajları incelenecektir. Spunbond ürün içindeki yarık bikomponent lifler Hills Inc. ve Freudenberg tarafından öne sürülen diğer önemli başlıklardır. Freudenberg Evalon işlemi üzerine araştırmalar yürütür. Hidrokarıştırma (Hydroentanglement) işlemine Fleissner destek vermektedir. VersaCore Industrial’in bir makalesinde yeni pazarların kurulmasında katma değerin önemi incelenmiştir (Butler, Nick, 2002).

Derek, Ward (2002) tarafından; poliolefin lifleri alanında yenilikler (innovation) incelenmiştir. Poliolefin polimerleri, lifleri ve tekstilleri endüstrisi; domestik, endüstriyel, inşaat ve yapı mühendisliği ve zirai uygulamalar gibi geniş bir alanda 3 milyar Euro’yu aşan bir yıllık ciroya sahiptir. Polipropilenin performansı incelenmektedir ve metallocene katalizörlerin tek aktif metal bölgelerinin fonksiyonu açıklanmaktadır. Danimarkalı şirket “Fiber Visions”; “metallocene Polipropilen” materyali için önemli potansiyel tahmin etmiştir. Japon jv (katılım ortaklığı-joint venture) şirketi Chisso Corporation çalışmaları ile dikkat çekmektedir. “Atofina Polypropylene” ve “Basell Polyolefins” benzer çalışmaları yürütmektedir. University of Massachusetts (USA) nanoteknoloji alanında araştırmalar yürütür. Avusturyalı şirket Asota GmbH tarafından üretilen halojenlenmemiş (non-halogenated) güç tutuşur lifler bir “innovation” ürünleridir. Hollanda’da Eindhoven University of Technology’de “All-PP kompozit” olarak bilinen kendi kendine takviye polipropilen (Self-reinforced PP) kompozitler araştırılmaktadır. Yıllık kombine 1300-1600 ton üretim yapacak olan, iki Dyneema lif üretim hattı 2004 yılında üretime başlayacaktır. Ultra yüksek moleküler ağırlıkte Polietilen (UHMWPE) lifi için uygulamaların listesi yapılmıştır.
Manchester’da Polymer Fibres 2002 seminerinde Japonya ve Kore’deki gelişmeler, nanoteknoloji ve jel-çekimi, katma-değeri yüksek liflerin pazarda kabulü ardındaki faktörler konuları işlenmiştir. Bu lifler ticarileştirilmelerinde yüksek yatırım maliyeti gerektirirler. Japonya’da sentetik liflerin üretimi birdenbire düşmüştür, fakat “süper-lif” ürünler hızla büyümektedir (Ward, Derek,2002).
Hongqin, Dai ve ark. (2002) tarafından alüminyum oksit-borat/PVA kompozit lifleri sol-jel işlemi ve elektro-çekim teknikleri kullanılarak hazırlanmıştır. İnce liflerin kalsinasyonundan (yakma, kireçleştirme) sonra yaklaşık 550 nm çapında alümin-borat oksitten ultra-ince lifler elde edilmiştir. Bu lifler SEM, XRD ve FT-IR mikroskopik yöntemleri ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda alümin-borat liflerinin morfolojisinin ve kristalin fazının kalsinasyon sıcaklığından önemli miktarda etkilendiği bulunmuştur.

Frankfurt’ta Mayıs 2002’de ikinci Avantex Sempozyumu’nda nanoteknoloji konusu tartışılmıştır. Bu teknoloji tekstil endüstrisinde az miktarda ticari etkiye sahip olmasına karşın, gelecekte daha fazla öneme sahip olacağı düşünülmektedir. Bu alanda dünya çapında yapılan araştırmalar yeni ürünler geliştirilmesine neden olmuştur. Örneğin Oklahoma University’de karbon lifinden 6 kat daha güçlü ve hafif ağırlıkta bir materyal geliştirilmiştir. Tekstillere antibakteriyal özellikler vermek için nanoteknoloji ile özel lifler geliştirilmiştir. Montmorillonite’dan yapılan nanoclay (nano-kil); bir hidrat sodyum kalsiyum alüminyum magnezyum hidroksit silikattır ve eşsiz özellikler yaratmak için polipropilen lifleri ile karıştırılabilir. Bir nanoliflerin ilk ticari üreticisi olduğunu iddia eden bir imalatçı “eSpin”dir. Bu imalatçı 20 ve 200 nm çapında lifler üretmektedir (Ward, Derek, 2003).
Akıllı tekstil uygulamaları alanında, “innovation” konsepti teknolojinin gelişimini tanımlar. 1950’lerde Almanya’da başlatılan mikrolifler ve ‘self ventilasyon’ poplinler buna bir örnektir. Spor aktiviteleri ve günlük aktivitelerdeki artış su itici, rüzgar itici ve çok fonksiyonlu kıyafetlere olan ihtiyacı artırmıştır. 80’li yılların ortalarında klima ortamı yaratan membran ve l.....syonlar geliştirilmiştir. Daha sonrasında mikrolif teknolojisinde gelişmiş nem yönetimi sağlanılmıştır. 40 yıl öncesinde geliştirilen buruşmaz kumaşlarda yeni üretim metotları geliştirilmiştir. 20-30 yıl öncesinde antibakteriyel kumaşlarda benzer şekilde ilerlemeler kaydedilmiştir. Bakteriyostatik- bakteriye dayanıklı özellikleri ile gömleklik kumaşlar üretilmiştir. ‘Inner Life’ ve UV ışınlarından koruyucu lifler geliştirilmiştir. Robers, Felix F. (2003) tarafından ‘Akıllı Tekstiller’ ve ‘Fonksiyonel Moda’ konularına değinilmiştir. Geleceğin trenleri ve nanoteknoloji alanındaki potansiyel araştırılmıştır.
Diğer bir kaynaktan alınan bilgiye göre, Avrupa populasyonunun %40'ı 2040 yılında 60 yaşın üzerinde olacaktır. Bu, tıbbi kaynakların daha fazla gelişmesine neden olacaktır. 'Telemedicine' alanı gelişecek ve bu sayede hastanın kıyafetinde tutulan sensorler ve telekomünikasyon sistemleri ile hastadan alınan tıbbi veriler toplanılacak ve doktora, hastaneye veya bu tıbbi bilgilerin değerlendirildiği yer olan tıbbi monitörleme istasyonuna iletilecektir. Mikrosistem teknolojileri ve nanoteknoloji bu alanda kullanılacaktır. Tekstil esaslı medikasyonda nanokapsüller ile kaplanılan tekstiller kullanılacaktır. Bu alanda Hohenstein'deki gelişmeler kaydedilmiştir (Hofer, Dirk,2003).
Özel tekstil ürünlerine, özellikle yüksek performans teknik ürünlere dünya çapında artan talep kaydedilmiştir. Dolayısıyla gelişmiş ve yeni özellikler kazandırmak için sentetik lif yüzeyinin daha fonksiyonel hale getirilmesi ve modifikasyonu için yeni metotların gelişimi üzerine yoğun araştırma çalışmaları yapılmaktadır. Bu metotlardan biri, tekstil bitim işlemleri için yenilikçi (innovative) bir metottur. Bu metotta organik polimerler ve seramiklerin avantajlarını birleştirici “organik olarak modifiye edilen seramikler” ile lif materyali modifiye edilir. Bu materyaller nanoteknolojinin bir parçasıdır. Spesifik yüzey özellikleri yaratmak için diğer bir yaklaşım tahrikçi-UV-ışık kaynakları kullanarak fotokimyasal ve/veya fiziksel modifikasyona dayanır. Bu özel ışık kaynakları modifikasyon işlemini sağlayan monokromatik ışın yayar (Textor, Torsten; Bahners, Thomas; Schollmeyer, Eckhard, 2003)
MIT (Massachusetts Institute of Technology)’de bir Ar-Ge tesisi olarak kurulan yeni Institute for Soldier Nanotechnologies (ISN)’nin kurucu ortakları arasında 9 büyük endüstriyel şirket bulunmaktadır. Bu enstitünün 6 öncelikli hedeflerinin gerçekleştirilmesi ve “askerlerin korunması ve hayatta kalmasının” ilerletilmesi için yeni teknolojilerin kullanımı ve geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu hedefler; tehlikenin ortaya çıkarılması ve nötralize edilmesi, gizleme, tıbbi tedavinin otomasyonu, gelişmiş insan performansı ve alandaki standart donanımların ağırlığının azaltılması ile azaltılan lojistik ayakizidir. Nanoteknoloji ile hafif ağrılıkta moleküler materyaller DuPont tarafından çalışılmıştır ve mümkün uygulamalar; kamufule edici renk değişimi için “akıllı” fonksiyonel ürünler, hafifliğin sağlanması, yara bölgesinde örtülerin tıbbi kullanımı ve kurulu bölge ve fiziksel koşullar için sensorleri kapsar. Ayrıca radyo komunikasyon materyalleri ve balistikler ve şarapnel koruma gibi daha ileri kullanımlar araştırılmaktadır. Aynı zamanda askeri uygulamalar polisler, itfaiyeciler ve acil servis personelleri için de kullanım alanı bulmaktadır (Anon, 2003).
Kaplama ve l.....syon şirketi Rossendale Combining (UK) tarafından yara yönetimi konulu sempozyumda tekstil lifleri ile köpük, film ve adhesifler gibi materyallerin kombinasyon potansiyeli ve sağlık ve yara yönetim ve bakım ürünlerinde nanoteknoloji uygulamaları konuları işlenmiştir (Fisher, Geoff, 2003).
Hai, Lin ve ark.(2003); polimer maktriks içerisinde inorganik partiküllerin sentezi ile homojen inorganik-organik materyallerin, özellikle kompozit liflerin kolay bir imalat yöntemini geliştirmişlerdir. Nano büyüklükte manyetit partiküller; sodyumhidroksit çözeltisi ile Fe+2 ve Fe+3 iyonları karışımının veya Fe+2 iyonlarının çöktürülmesi ile polivinil alkol (PVA) çözeltisi içerisinde sentezlenmiştir. Sonuç olarak, ortalama 20 nm çapında manyetit partiküller; PVA’nın şelatlama kapasitesi ve üç boyutlu strüktürü nedeni ile çözelti içerisinde homojen olarak dağıtılmıştır. Döküm metodu ile saydam filmler elde edilmiştir. Ayrıca manyetik PVA liflerinin 6 çeşidi; manyetit nanopartikülleri içeren çözeltilerden yaş çekim metodu ile hazırlanmıştır. Maksimum %17,63 ağırlık oranında demir iyonları içeren bu lifler başarıyla üretilebilirler ve mükemmel manyetik özellikler gösterirler.
Gelecekte giyenlere, kullananlara örtme ve süslemenin yanında, başta sağlık, güvenlik ve enformasyon alanlarında olmak üzere, başka hizmetler de sunabilen çok fonksiyonlu akıllı (interaktif) tekstil ürünlerinin üretimi ve kullanımı artacaktır. Gerçekten de bana göre şu anda geleceğe yönelik yaşanan en önemli gelişme budur. AB, ABD ve Japonya üniversite ve araştırma merkezlerinde hani harıl bu konu üzerinde çalışılmaktadır. Şu anda yoğun olarak araştırılmaya, geliştirilmeye başlanılmış bulunan çok fonksiyonlu akıllı (interaktif) tekstil ürünleri, 15-20 yıl içerisinde pazarın yıldızı bu ürünler olacaklardır. Ciddi ArGe çalışmalan sonucu geliştirilecek bu ürünlerde know-how da önemli rol oynayacağından, bunların üretimi uzun yıllar güçlü Ar-Ge imkanlarına sahip bilgi toplumu ülkelerin tekelinde kalacak ve dolayısıyla sağladıklan katma değer de en yüksek olacaktır. Avrupa ve Amerika artık tekstil ve konfeksiyonu bırakıyor. Belki moda ve marka ürünleri de bırakacaklar. Artık onlar akıllı çok fonksiyonlu tekstiller üzerine yoğunlaştılar. Çok fonksiyonlu akıllı tekstiller örtünme ve süslenmenin ötesinde koruma, sağlık ve enformasyon sağlayacaklar. Bu alanda çok büyük rakamlar konuşuluyor. Örneğin ABD geleceğin askeri elbiselerini araştırması için bir tekstil enstitüsüne 70 milyon dolarlık bütçe ayırdı. Uzun vadede Türkiye'nin yapması gereken de bu en kıymetli ürün grubunun üretimine yönelmesi ve bunu yeni teknolojiler üreterek başarmaya çalışmasıdır.

1343  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Iplik Katlama Ve Büküm Makineleri : Ocak 25, 2010, 10:57:57 ÖS
İPLİK KATLAMA VE BÜKÜM MAKİNELERİ

10. İPLİK KATLAMA VE BÜKÜM MAKİNELERİ
İplik katlama ve büküm makineleri bölümü genel olarak şu başlıklar altında incelenmiştir.

    * İplik katlama ve katlama makineleri,
    * İplik büküm ve büküm makineleri.


10.1 İPLİK KATLAMA VE KATLAMA MAKİNELERİ

Katlama ve katlama makineleri genel olarak aşağıdaki başlıklar altında incelenmiştir:

    * İplik katlama işlemi,
    * İplik katlama makineleri.


10.1.1. İPLİK KATLAMA İŞLEMİ

Katlama, kelime olarak “iki iplik” anl..... gelen Hinçe bir kelime olup, iplik sarma makinesinde iki ipliği birlikte sarma işlemi anlamında kullanılır. (Şekil 16.1)

Şekil 16.1: Katlama işleminin basit şematik şekilde gösterilişi; a) Tek katlı iplik bobinleri, b) İplik klavuzları, c) İki tane tek katlı ipliğin kılavuz yardımıyla birleştirilmesi, d) Bükümsüz katlı iplik, e) Bükümsüz şekilde katlanmış iplik bobini.

Katlama, ipliklerin bükülmeden doğrudan katlanmasıdır. Katlı iplik denilince bükülmüş olan birden fazla iplikte anlaşılmaktadır. Halbuki katlama işleminde özel bir büküm işlemi yapılmaz. İstenildiği zaman büküm öncesi, büküme hazırlık larak iplikler katlanabilir.
Çift (bire iki, two for one) büküm makinelerinin daha verimli ve hızlı çalışması için ve çeşitli örme mamullerin üretiminde katlanmış iplikler kullanılabilmektedir. Bazı dururmlarda katlama işlemi ıslak katlama şeklinde yapılır.

Islak katlama

Saf veya uygun kimyasal maddeler ilave edilmiş suya batırılmak suretiyle veya benzer sıvılarda islatılmış aletlerle temas ettirilerek ıslatılmış iki veya daha fazla tek kat ipliğin, gerçek bükümden önce katlanması işlemidir. Kaygan, pürüzsüz, tüysüz iplikler elde edilmesini sağlar.

10.1.2. İPLİK KATLAMA MAKİNELERİ

Birden fazla ipliği biraraya getirip büküm vermeden bir bobine saran makinelerdir. (Şekil 16.2, Şekil 16.3)


Şekil 16.3: İplik katlama makinesinin şematik görünüşü ve çalışma elemanları; a) Tek iplik bobinleri, b) İplik kılavuzu, c) İplik gerdirici ve yoklayıcı, d) Parafinleme talimatı, e) Yarıklı kasnak, f) Katlanmış iplik bobini, g) Rezerve bobin rafı (Hirschburger).

İplik katlama makinelerinde çapraz sarımlı ve paralel sarımlı bobinler elde edilebilir.
Daha çok filament iplikler, flanşlı makaralara parelel şekilde sarılırlar.
Pürüzsüz yüzey yapıları sebebiyle genellikle kaygan olan bu ipliklerin sarım şeklinin bozulmaması için flanşlı makineler kullanılır.
İplik katlama makinelerinde çalışma verileri bilgisayarlı sistemler sayesinde makineye direkt olarak girilebilir.
Elastik ipliklerin katlanmasında da katlama makinelerinden yararlanılır. Elastik filamentle normal bir ipliği katlayarak uygun yapıda elastik iplik oluştururlabilmektedir.
Elastromer flamentin örneğin dokuma işlemlerinde tek başına kullanılması zordur. Elastik yapı nedeniyle filament halde atkı veya çözgü olarak tek başına işleme girmesi sorun yaratır. Buna benzer durumlarda standart elastikiyet sağlamak amacıyla normal atkı veya çözgü ipliğiyle birarada kullanılır. Bunun için de dokuma işlemi öncesinde elastomer filament ile normal dokuma ipliği katlama işlemine tabi tutulur.
Katlama makineleri, ipliği bobine 2-3-4 kat olarak sarar.


Katlama makinelerinin sarım hızı, bobin makinelerinden daha azdır.
Bu dezavantaj kabul edilerek katlama makinesine tek bobin beslemek suretiyle aktarma işlemi de yapılabilir.
Katlama makinelerinde kopuşlar her iplik için iplik yoklayıcılar tarafından ayrı ayrı kontrol edilir.
Herhangi ipliğin kopması anında ipliğin uzun müddet eksik kat sayısıyla sarılması istenmez.
İplik koptuğunda yoklayıcılar bunu farkederek makineyi durdururlar. İplik gerginliği ayarlanabilir, sağım sırasında balonlaşmayı önleyici aparatlar vardır.
Katlama makinelerinde bobibn sarma, değiştirme sistemleri bobinleme makinelerindeki gibidir. Yüzeyden veya eksenden tahrikle bobin sarılır.
Manuel yolla bobin değiştirme işlemi yapılabildiği gibi otomatik olarak dolu bobinler sevk edilip, iğe yeni bobin patronu takılabilir.

10.2. İPLİK BÜKÜM VE BÜKÜM MAKİNELERİ

İplik büküm ve büküm makineleri genel olarak aşağıdaki başlıklar altında incelenmiştir:

    * İplik büküm işlemi,
    * İplik büküm makineleri.


10.2.1 İPLİK BÜKÜM İŞLEMİ

Büküm işlemi, tek katlı ipliklerin büküm makinesinde katlanarak bükülmesidir. Bu bölümde katlı iplik bükümü ağırlıklı olarak aşağıdaki başlıklar altında incelenmişrir:
a) Bükümün tanımı,
b) Bükümün amacı ve iplikteki etkileri,
c) Islak büküm,
d) Katlı büküm,
e) Çift (bire iki, two for one) büküm,
f) Fantezi büküm.

10.2.1.A Bükümün Tanımı

Büküm, kısaca ipliğe verilen spiral dönmelerdir. Genellikle iplerin uçalrının nispi dönmesinin sonucu oluşur. Büküm ile elyaflar ve iplikler birarada tutulur ve mukavemet kazandırılır.
İplikler, birbirine paralel ya da paralele yakın elyafların bükülmesi ile elde edilir. İpliklerin bükümü eğirme işlemi ile sağlanır ve bu vasıtayla kesikli (ştapel) elyaflardan iplikler oluşur. İpliklerin üretilmesinden sonra tekrar büküm verilebilir. İstenen büküm, büküm makinesinde gerçekleştirilir. Birden fazla iplik bir araya getirilerek birbirleri üzerine bükülebilirler.
İplik bükümü mikltarı ya da derecesi birim uzunluk (santimetre, metre veya inç) başına düşen sarım ya da dönüş sayısıyla ölçülür. 1 inç’teki (2.54cm) büküm miktarı TPI veya büküm/inç, 1 metredeki büküm miktarı TPM veya büküm/metre olarak kısaltılır.
İplik bükümü sağ (Z) ve sol (S) büküm ya da dengelenmiş ve dengelenmemiş olarak sınıflandırılabilir. (Şekil )

Diğer yandan iplik tek kat, katlı ve kablo iplik bükümüne tabi tutulabilir. Tek kat iplik bükümünde S veya Z büküm, katlı iplik bükümünde SZ, ZS, SS veya ZZ büküm (birinci sembol tek kat ipliğin, ikinci sembol katlı ipliğin büküm yönüdür); kablo iplik bükümünde ZSZ veya ZZS büküm yönleri seçilebilir.
Bükülecek ipliklerin büküm yönüyle katlama büküm yönü aynı olursa buna büküm üstüne büküm denir. Sert bir iplik oluşmasını sağlar.

10.2.1.B Bükümün Amacı ve İplikteki Etkileri

Büküm tek kat ipliklerde mukavemetin arttırılması için ya da iki veya daha fazla katlı iplik elde edilerek kumaşta istenen efekt özelliklerini kazandırmak amacıyla yapılabilir.
Elyafları ve iplikleri bir arada tutmak için gereken büküm miktarı; ipliğin çapına , elyafların cinsine ve ştapel uzunluklarına bağlıdır. Kalın ipliklerin birbirini tutması için daha az sayıda büküm gerekir ve bunlara düşük bükümlü iplikler denir. Daha ince ipliklerin birbirlerini tutmaları için ise daha çok sayıda büküme ihtiyaç vardır ve bunlara yüksek bükümlü ya da sık bükümlü iplikler denir.
İplik ne kadar az bükümlü olursa o kadar beyaz ve parlak görünür. Büküm ipliği matlaştırır ve rengini koyulaştırır. Büküm üretimle ters orantılıdır. 30 büküm yerine 20 büküm verilirse, üretim 30/20 oranında artar. Büküm, iplikteki ince yerlerde artar, kalın yerlerde ise azalır. Büküm sayısı ile ağırlık çarpımı sabittir.
İpliğin metredeki bükümünün (TPM), ipliğin ve ondan üretilecek olan kumaşın görünümü ve dayanıklılığı üzerinde önemli etkisi vardır.
Göreceli olarak, düşük bükümlü (TPM 80’den 460’a) ipliklerde, ipliğin yumuşak, kabarık ve esnek olması nedeni ile yumuşak büküm adı verilir.
Yumuşak bükümlü iplikler, yüksek bükümlüler kadar sağlam değillerdir. Örme ipliği olarak hazırlanan iplikler bu türdendir.
Yüksek bükümlü (TPM 750’den 1200’e) olanlar sert (sıkı) bükümlü iplikler olarak adlandırılır. Bunlar düşük bükümlü ipliklerden daha düzgün yüzeyli, daha sert, daha girift ve sağlamdırlar.
Filament iplikler genelde düşük bükümlüdürler (TPM 20’den 40’a). Filament ipliklerde büküm ipliğe sağlamlık vermez, sadece elyafları bir arada bir bütün olarak tutmaya yarar.
Büküm, ipliği oluşturan bileşenlerin birbirinden ayrılmamasını ve ipliğin dayanıklı olmasını sağlar.

10.2.1.C Islak Büküm

Kullanıma göre kaygan, tüysüz iplik elde edilmesi istendiğinde ıslak büküm yapılabilir.
Islak bükümde bobinden gelen iplikler bir su kabı ve bu kap içerisindeki cam çubuk yardımıyla ıslatılır. Cam çubuk üzerinden ıslatılarakgeçen iplik büküm makinesine verilir.
İpliği ıslatınca iplik üzerindeki elyaf uçları birbirine yapışır. Bu iplikler büküldüğünde serbest elyaf uçlarının %80’ni bu büküm içine sokulmuş olur. Kalan kısımlar yakmak suretiyle yok edilir.
Islak büküm özellikle konfeksiyonda kullanılacak dikiş iplikleri ve kaygan parlak ipliklerin imalinde kullanılır.

10.2.1.D Katlı Büküm

İki veya daha fazla tek kat ipliği bükmek suretiyle birleştirerek katlı bükümlü iplik oluşturulur. Tek katlı iki ipliğin bükülmesi çiftleme ya da iki katlama, iki veya daha fazla katlı ipliğin birlikte bükülmesi de çoklu katlama ya da kablolama olarak isimlendirilir. (Şekil )

10.2.1.E Çift (Bire İki, Two For One) Büküm

Tek katlı veya bükümsüz katlanmış ipliklerin bükülmesi işlemidir. Bükme elemanının (çift büküm ipliği) her dönüşünde ipliğe iki büküm verilmesi şeklinde yapılan bükümdür.
İngilizcesine istinaden two for one büküm veya Türkçesi olan bire iki büküm şeklinde de isimlendirilir.

10.2.1F Fantezi Büküm

İpliklere büküm yoluyla efektler verilebilir. Birden fazla iplik veya elyaf şeridi değişik şekillerde beslenerek veya değişik yapıdaki iplikler bükülerek fantezi iplikler elde edilir. Fantezi büküm, ipliklerin görünümlerine yönelik olarak yapılır. (Şekil )

10.2.2. İPLİK BÜKÜM MAKİNELERİ

Tek iplik veya birden fazla ipliği biraraya getirerek büküm veren veya katlanmış bükümsüz ipliğe büküm veren makinelerdir.
Büküm; ipliklerin mukavemetlerinin arttırılması (düz büküm) veya değişik karakterler kazandırılması (fantezi büküm) için yapılır. Fantezi bükümde mukavemet ikinci plandadır, önemli olan görünüştür.
Genel olarak, büküm işleminin yapıldığı makinelere büküm makineleri denir. Buradaki işlme katlı büküm işlemidir.
Bükümden sonra iplikler tekrar bobinlenir.
Büküm makineleri:
a) Katlı büküm makineleri,
b) Çift (bire iki, two for one) büküm makineleri,
c) Fantezi büküm makineleri
gibi çeşitlilik gösterir.

10.2.2.A Katlı Büküm Makineleri

Birden fazla ipliğin önce biraraya getirilip, sonra büküm işlemine tabii tutularak katlı bükümlü iplik elde edilmesini ve tekrar bobinlenmesini sağlayan makinedir.
Katlı bükülecek iplik sayısı kadar iplik bobinimakine cağlığında bulunur ve bir adet katlı iplik bobinini besler. Yani, iki katlı iplik elde edilecekse, bir katlı iplik bobini için iki tek iplik bobini bulunur.
Katlı büküm makinelerinde büküm, bilezikli sistemler sayesinde gerçekleştirilir.
Bilezikli büküm makinelerinde elde edilen katlı iplik bobinleri daha sonra bir aktarma işlemiyle istenilen formda bobinlere sarılırlar. (Şekil )
Katlı büküm makineleri prensip olarak katlama makinelrine benzer. Katlı büküm makineleri ile katlama makineleri arasındaki en bariz fark;katlı büküm makinelerinde, katlama makinelrinde olmayan büküm tertibatlarının olması ve ipliğe katlama işlemine ek olarak büküm de verilmesidir.
Katlı büküm makinesinde; cağlığa dizilen tek kat iplik bobinlerinin iplikleri rehberlerden geçer. Kaç kat iplik katlanacaksa o kat kadar iplik rehberden geçirilip kopça ile büküm kopslarına sarılır.
Katlı büküm makinelerinde çeşitli formlarda bobin elde edilebilir ve çapraz veya paralel sarım yapılabilir.
Bilezik katlı büküm makinelerinde, iplik, katlı bükülüp bobinlendikten sonra genellikle bir bobin aktarma işleminden geçirilir. Bilezikli katlı büküm makinelerinde elde edilen bobininsağım özellikleri çok iyi değildir.sağım özelliği daha iyi olan bobinler elde etmek gerekir. Bu şekilde, sonraki, işlemler de daha rahat ve hızlı bir çalışma söz konusu olur.

10.2.2.B Çift (Bire İki, Two For One) Büküm Makineleri

Çift (bire iki, two for one) büküm makinesi, günümüzde yaygın kullanımı olan bir iplik büküm makinesidir.
Katlı büküm yapılan bir çok iplik işletmesinde herhangi bir tip çift büküm makinesi görmek mümkündür.
Birden fazla tek katlı ipliğin bobinden sağılıp birbiri üstüne bükülerek tekrar bobin halinde sarıldığı makinelerdir.
Çift büküm makineleri, iğin her devrinde ipliğe iki büküm verir.
Çift büküm makinelerinde ayrı bobinlerden gelen iplikler bükülmekle beraber, daha önce bükümsüz katlanmış ipliklerin bükülmesi de modern makinelerde verimliliği ve hızı arttırır.
Bu sebeple ipliklerin çift büküm makinesine verilmeden önce katlama işleminden geçirilmesi ve bükümsüz katlanmış iplik bobinlerinin makineye beslenmesi üretim açısından son derece avantajlıdır.

Çift büküm makinelerinde işlem prensibi

Çift büküm makinelerinde, iğ üzerine geçirilmiş bir çapraz bobin ve bunun üzerinde dönen bir rehber vardır.
Bobinden çıkan iplik rehberden geçer, bobinin ortasındaki boşluktan alttaki tabağa gider. Burada bir diske sarılır ve sonra yukarıdaki bir rehberden daha geçer ve oradan üretim bobinine gider.

Çift büküm makinesinde büküm

Çift büküm sisteminde büküm, ipliğe her dönüşünde iki büküm veren çift büküm iğiyle gerçekleştirilir. Tek kat iplik bobinlerinden gelen iplik üstten içi boş çift büküm iğine girer. Dönen iğ içinden geçerken iplikler büküm alır. İğin içinden geçen iplikler alt kısımda bir diskin içinden çıkarak kutu içinden yukarı doğru sevk edilir.
İplikler bobinden sağıldıktan sonra büküm verilmesi esnasında iğ; disk ve bobin kutusu vasıtasıyla iplik klavuzuna gelir ve bobinlenmek üzere sevkedilir.

Çift büküm makinesinde hareket iletimi

Çift büküm makinelerinde hareket iletimi; bir çok makinede olduğu gibi motordan başlayarak iletişim kayışları, kasnaklar ve hareket iletim zincirleri gibi elemanlarla gerçekleştirilir.
Çift büküm amkinesinde iğler, motordan iletilen güçle ve kayış vasıtasıyla döndürülür. (şekil ) (Şekil )

Çift büküm iği ile bükümlü ipliklerin sarıldığı bobin iği birbiriyle bağlantılıdır.
Herhangi bir şekilde sarımın gerçekleştirildiği bobin dönüşü durduğunda veya bobin değiştirme esnasında makine durur.
Sarım durduğunda bu durum bağlantı kollarıyla çift büküm iğine hareket veren kayışa iletilir. Kayışla, kayışı döndüren kasnak arasındaki bağlantı kesilir. İğin hareketi bu şekilde durdurulur. (Şekil )


Çift büküm makinesinde katlı ipliğin sarım için beslenmesi

İplik katlı büküldükten sonra, bobinleme amacıyla beslenmesi; ipliğin gerginliğini kontrol eden, sarım yapılan bobinde istenen özelliklere göre uygun beslemeyi gerçekleştiren ve ayarlanabilir sistemler sayesinmde gerçekleştirlir.
Katlı ipliklerin sarıldığı bobinler silindirik veya konik formda olabilir.
Çift büküm makinesinde ayarlanabilir katlı
1344  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Kumaş Bilgisi : Ocak 25, 2010, 10:57:22 ÖS
KUMAŞLARIN SINIFLANDIRILMASI


1.Yapılarına göre (nasıl yapıldıysa o ismi alır)
a)Dokunmamış kumaşlar-Non woven, keçeler, kağıt telalar, elyaf, vizotin vb...
b)Dokunmuş kumaşlar-Dokuma yoluyla elde edilen kumaşlar.
c)Örülmüş kumaşlar-Örme yoluyla elde edilen kumaşlar (yuvarlak ve düz
örgüler, danteller).

KUMAŞ KONTROL YÖNTEMLERİ

1.Hammadde kontrolü
a)Hissetme
b)Koparma
c)Büküm açama
d)Yakma
e)Mikroskopla inceleme
f)Kimyasallarla çözme
g)Boyama
h)Lif ayrımı

2.Yüzey kontrolü
a)İplik sıklığı, numarası
b)Dokuma örgü cinsi
c)Kumaş gramajı
d)Kumaş eni
e)Uzunluğu
f)Kumaş yüzü, tersi
g)Atkı, çözgü yönü
h)Dokuma, tüy yönü
i)Kayma özelliği
j)Boncuklanma özelliği
k)Ütü etkisi (nem, ısı, basınç ile ilgili değişim)

3.Terbiye kontrolü
a)Renk haslıkları
b)Işık haslıkları
c)Yıkama haslıkları
d)Su haslıkları
e)Sürtme haslıkları
f)Ütü haslıkları
g)Ter haslıkları
h)Buruşmazlık, esneme
i)Aşınma
ÖRME KUMAŞLAR


Örme(atkı) Kumaşların Sınıflandırılması


1.Yuvarlak örgüler 2.Düz örgüler
a)Tek yataklı b)Çift yataklı a) Tek yataklı b)Çift yataklı
-süprem -rib -Ev tipi -Sanayi tipi
-futter -interlok
-havlu

c)Küçük çaplılar
-Çorap makineleri
-Bağcık, kordon makineleri



Çözgü Örme Kumaşların Sınıflandırılması (iğne tipine göre)


1.Esnek uçlu iğne - spor kumaşlar (koton makinesi veya çözgü otomat makinesi)
2.Dilli iğne - desenli gipür, dantel, makrome, fisto (raşel-tek veya çift yataklı)
3.Sürgülü iğne - jarse ve düz kumaşlar


DOKUMA KUMAŞLAR

Kumaşı oluşturan ipliklerin birbirine göre geçiş şekli örgüyü belirler.Dokuma kumaşlarda üç temel örgü ve bunlardan türetilmiş diğer örgülere göre birçok çeşit vardır.

Dokuma Temel Örgüler


1.Bezayağı
a)Rips b)Panama
-Atkı ripsi -Tam panama
-Çözgü ripsi -Yarı panama

*En basit ve sağlam bağlantı türüdür.Bağlantı noktaları her yüzden birbirine değer, çözgü ve atkı iplikleri birbirlerinin bir altından bir üstünden geçer.Kolay ve ucuz bir üretim sağlanır.(krep,etamin,patiska,amerikan bezi,tafta,vual ...)

2.Dimi

*Bağlantı noktaları yana doğru kaymıştır ve verev olarak birbirine değmektedir.
(denim,gabardin,divitin ...)
3.Atlas(saten)

*Bağlantı noktaları birbirine değmez, ancak bu noktalar düzenli bir biçimde dokuma yüzeyine dağılmıştır.İplikler en az dört iplik üzerinden atlamaktadır.En gevşek bağlantıdır.(saten düşes ...)


ÖRME KUMAŞ ÇESİTLERİ

SÜPREM

30/1 , 28 fine süprem
penye, karde, OE, lycralı.Kullanılan enler: 34, 32, 30, 26” ,bu çaplara göre ham ve mamul kumaş enleri:

makine çapı ham en(cm) mamul en
34 112 106-98
32 106 98-92
30 96 90-85
26 91 86-72

ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
penyede:
min 100-105 min 115
max 140 max 160
OE de:
115-135 125-155


Lycralı süprem
1*1----- % 5
full----- % 10 lycra kullanılır(yaklaşık olarak).

Üç çeşit lycra kullanılır:20 denye(22 dtex), 40 denye(44 dtex),70 denye(77 dtex) en çok kullanılan 40 ve 70 denyedir.

20/1 , 20-22 fine süprem
Yukarıdaki çaplarla 0,5cm oynar.

ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
min 155 min 170
max 190 max 205

*Örgü Kumaşlarda Lycra Kullanımı
1*1-----bir iğne lycralı bir iğne lycrasız
full-----her iğnede lycra bulunur.

70 denye(%) 40 denye 20 denye
1*1: 7,2 3,8 2,9
full: 9,8 8,3 5,2

30/1 ve 20/1 süprem değerleri birbirine yakındır.
40 denye Dupont lycra kullanılırsa:
1*1 % 3,2 full % 7,8 (Dupont daha stabil ve kaliteli fiyatı daha pahalı)

Ribanalarda genelde 2*1 (2 iğnede 1 lycra kullanılır).Özel bir şey istenmemişse:

70 denye(%) 40 denye 20 denye
3,4 2,3 kullanılmaz

30/20 fine futter lycralı tipinde 40 denye lycra kullanılır:
1*1 % 4,6 full % 7,1


RİBANA (1*1 RİB)

30, 34” çaplar kullanılır.Ne 30/1 iplikte 16-18 fine, 20/1 iplikte 16 fine kullanılır.

makine çapı (“) ham en(cm) mamul en
(lycralı)
30 68 57
34 83 70
(lycrasız)
30 80 65
34 95 75

iplik numarası(Ne) ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
(lycralı)
30/1 185-200 240-250
20/1 240 280
(lycrasız)
30/1 140-150 180-190
20/1 180-200 230-240


KAŞKORSE (2*2 RİB)

30, 34” çaplar kullanılır.Ne 30/1 iplikte 18 fine, 20/1 iplikte 16 fine idealdir.

makine çapı (“) ham en(cm) mamul en
(lycralı)
30 60 47
34 75 60
(lycrasız)
30 68 57
34 85 70

iplik numarası(Ne) ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
(lycralı)
30/1 190-200 240-250
20/1 250 290-300
(lycrasız)
30/1 160-180 190-210
20/1 185-195 235-250


İKİ İPLİK FUTTER

Ne 20’ye 10, 20’ye 8 ipliklerle örülür.26, 30, 32” çaplı makinelerde 20, 22 fine inceliğinde örülür.

makine çapı(“) ham en(cm) mamul en
26 98 90-92
30 106 100-96
32 112 106

iplik numaraları(Ne) ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
20-10 210-250 230-280
20-8 225-260 250-310

ÜÇ İPLİK FUTTER

Ne 30-30-10 veya 30-20-10 iplikler kullanılır.



Makine çapı(“) ham en(cm) mamul en mamul gramaj

30 106 100-96 320-340 32 112 106-104 280-300

Ne 30-30-10 üç iplik futterde gramajlar:

ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
220-270 260-320


FİNE FUTTER

Genel olarak Ne 30’a 20 ve 30’a 30 ipliklerle 28 fine inceliğinde örülen hafif futterlerdir.30 ve 32 çaplı makineler kullanılır.

makine çapı(“) ham en(cm) mamul en
30 106 100
32 112 106

Ne 30-20 fine futterde gramajlar:

ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
185-210 210-230


PİKE

Tek toplama ve çift toplama olarak iki çeşittir, genelde çift toplama kullanılır.26, 30” çaplı makinelerde Ne 30/1 iplikte 28 fine, 20/1 iplikte 22 fine incelikte makinelerde örülür.Pike diğer örgülere göre mamulde kendini salarak genişler.

makine çapı(“) ham en(cm) mamul en
26 105 112
30 115 123

iplik numarası(Ne) ham gramaj(gr/m2) mamul gramaj
(çift toplama)
30/1 160-480 180-200
20/1 180-200 200-215




HAVLU


KUMAŞLARDA GRAMAJ BULUNMASI

iplik no = uzunluk / ağırlık = m / gr = L / G = Nm Ne = L / (G*1,693)

gramaj = (E sıklık * 100 * faktör) / (Ne * 1,693)

uzama ile ilgili faktörler : bezayağı=1,1 ; gabardin=1,08 ; saten=1,05 ;
lycra=1,3-1,45



KUMAŞ ANALİZİ

Kumaş analizinde şu yol takip edilir :
1.Kumaşın tersini ve yüzünü bulmak
2.Atkı ve çözgü yönü tespiti
3.İplik numarası ve büküm yönü saptanması
4.İpliği meydana getiren lifin tahminlenmesi
5.Kumaş örgüsünü bulup gerekirse resmini yapmak.
6.Çözgü ve atkı sıklıklarının belirlenmesi
7.Kumaş dokutulacaksa gerekli iplik miktarını bulabilmek için çözgü ve atkı ipliklerinin kısalma yüzdelerini bulmak

1.Kumaşın tersini ve yüzünü bulmak :
-Kumaşın cinsinden atkı ve çözgü yönleri ve örgüsü biliniyorsa kapanmalar hangi taraftaysa o taraf yüzdür.
-Çözgü ve atkı farklı iplik ve elyaftan yapılmışsa değerli ipliğin örgü yaptığı taraf kumaşı yüzüdür.
-Dimi örgülü kumaşlarda kumaşın yüz tarafında çizgi olarak hatlar belirgindir.Bunlar kenara göre belirli bir açı yaparak sağa veya sola doğru gider (diminin z veya s oluşuna göre).
-Apre işlemi görmüş kumaşlarda kumaş yüzü temizlenmiş veya yakılmış olduğundan düzgündür.
-Desenli kumaşlarda desenin basıldığı kumaş desenin yüzüdür.
-Düz boyalı kumaşlarda kumaşın yüz tarafı yeniyken parlaktır.
-Flanel, pazen gibi kumaşlarda ten kısmı şardonlu baskılı kısım tüysüzdür; ancak divitinde her iki yüzey şardonludur.(zımpara 1mm civarı, şardon 1mm’den kalın)


2.Kumaşın çözgü ve atkı yönünün belirlenmesi :
-Kumaşın kenarı görülüyorsa kenara paralel iplikler çözgüdür.
-Çözgü ipliklerinin bükümleri atkıdan daha fazladır, bu yüzden daha sert tutumludurlar.
-Çözgü iplikleri atkı ipliklerine göre daha ince daha sık olarak görünürler.
-Katlı büküm (dublaj) yapılmış iplikler genellikle çözgüde kullanılırlar.
-Hem atkı hem de çözgüde katlı bükümlü iplik kullanılmışsa ince ve dayanıklı olan çözgüdür.
-Pamuk ve yün iplikleri çözgüde ve atkıda ayrı ayrı kullanılmışsa çözgü pamuk, atkı yündür.


PAMUKLU KUMAŞLAR

GABARDİN:
Genellikle dimi 2/1 örgüsünde (1/2, 1/3, 3/1 de olabilir) çözgü hakim pamuklu bir kumaştır.Yüzeyde iplik kalınlığına ve dimideki atlamalara bağlı olarak kenarlara açı yapan çizgi efekti görülür.Açı 1/2 ve 2/1 örgülerde 45, 3/1 ve 1/3 örgülerde 30 ve 60 derece civarındadır.İplik inceldikçe çizgi efekti kaybolur.Pantolonluk ve trençkotluk olarak kullanıldığı gibi bunun dışında da kullanılır.İplik numarası Ne 60 ile 80 arası olabilir(atkı ipliği daha kalın da yapılabilir).Daha çok top boya yapılarak renklendirilir.İpliği boyalı ve baskılı olarak bulunabilir.

DENİM(Blue-jean, kot):
Denim bugün çok geniş bir alanı kapsayan kumaşların genel adıdır.Bu kumaşlardan giysinin hemen her türü yapılabildiği gibi döşemelik olarak da kullanılmaktadır.Genellikle çözgü iplikleri indigo boyalıdır.Gramaj ölçümünde ons ölçü birimi kullanılır.Gramajlar 5-16 ons arasındadır.Ağır olanlar kışlık, hafif olanlar yazlık olarak pantolon, gömlek, yelek, etek, ceket, şort olarak kullanılır.

PAZEN:
Bezayağı ve dimi örgülü Ne 24-8 ipliklerin kullanıldığı pamuklu bir kumaştır. Arka yüzey şardonlanır, ön yüzey baskılı olabilir.Top boya ve baskı yapılarak pijama, iç çamaşırlık olarak kullanılır.Her iki yüzey şardonlanırsa ve kalınlık fazlaysa divitin adını alır, Anadoluda kışlık tür giysilerde yaygın olarak kullanılır.

Patiska Kumaş:

Patiska kumaş klasik bir dokuma kumaş cinsidir. Düşük gramajlı ve çok ince olup bezayağı örgüsünden yapmaktadır. Patiska sık ve düzgün dokunmuş pamuklu bezdir. Uygulanan apre türüne göre yumuşak yada diri tutumlu olabilir. Orijinali keten olan bu kumaş şimdi pamuk yada karışımları veya yün ve karışımlarından yapılır. Pamuktan yapıldığı zaman genel olarak çözgüde 10-14 ve atkıda 8-14 kaplama faktörü ve metrekaresinde 60-100 gram ağırlığı vardır. Eğer yünden yapılmışsa şalisten (challis) daha hafiftir ve kadın elbiseleri olarak kullanılır.
Patiska özellikle Amerika ve Mısır'da yetişen nitelikli pamuklardan eğrilmiş, 60-80 numara ipliklerden dokunur ve çoğunlukla bir yüzüne hafif parlaklık kazandırılır.
Patiska ağartılabilir yada parça halinde boyanabilir. Nitelikli patiskalar pürüzsüz., parlak apreli ve hafif bezlerdir. Bunlar kolay dikilebilir yada üzerlerine ince nakışlar işlenebilir. Patiska kolay yıkanabildiğinden mendillerde, çocuk giysilerinde, iç çamaşırlarında, çarşaflarda ve geceliklerde kullanılır.Ör.: Patiska Çarşaf, Patiska Çamaşır

DİYAGONAL:
Diyagonal dimiler büyük örgülü basit dimilerdir. Bu kumaşlarda çözgü ipliği atkı ipliği istikametinde 45° açı yapar. Yani çözgü diyagonalleri kumaş yüzeyinde, yatayla 44°-45° açı yapar. Kumaşın atkı ve çözgüsünde kullanılan iplikler değişikse, daha parlak ve değerli olan iplik kumaş yüzeyine daha çok çıkarılır.
Dimi örgülerle daha ağır gramajlı ve elastik kumaşlar yapılabilmektedir. Diminin bir türevi olan diyagonal dimilerde ise desenlendirme imkanı çok geniştir.
Diyagonal dimi ile dokunmuş diyagonal kumaşlar, kalın numaralı iplikten yapılmış olup; dimi 2/2 dokulu pamuklu bir kumaştır. Eşit karakterli bir dimidir.
Genelde pantolonluk kumaş olarak kullanılır. Bunun dışında eteklik, ceketlik olarak da kullanılır. Sağlam ve gramajlı olarak üretildiğinde çadır bezi (branda bezi) olarak da kullanılabilir.
Örnek Konstrüksiyon : Çözgü ipliği =Ne = 12/1
Sıklık = 24 ad/cm
Atkı ipliği = Ne =12/1
Ağırlık = 206 g/m²
En = 70 cm

ORGANZE KUMAŞ:
Organze, pamuklu bir kumaştır. Muslin* sınıfına girer. İnce, hafi gramajlı, seyrek dokunur. Yarı şeffaf, saydam, transparan yapıdadır.
Özel bir asit bitim işlemi yapılır. Bu işlemle kumaş yüzeyi kısmen katılaştırılarak kumaşa sert bir tutum ve şeffaf bir görünüm kazandırılır. Bitin işleminin etkisi kalıcıdır. Pamuk yerine monofılament sentetik liflerin kullanılmasıyla aynı sertlik etkisi daha iyi sağlanabilir. Fakat, bunun yanında monofılament sentetik lif kullanımı maliyetin daha yüksek olmasına sebep olacaktır.
Organze kumaşlar genelde elbiselik, bluzluk, işlemelik, aksesuarlık olarak kullanılır. Elbiselik organze kumaşlardan ise daha çok gelinlik, nişanlık, gibi abiye kıyafetler yapılır.
İyi kalitede bir organzede:
Çözgü ipliği.... Ne:80
Atkı ipliği........Ne:100 olarak kullanılır.
İnch'teki çözgü/atkı sayısı 80 olarak alınır. Bu da cm'de yaklaşık olarak 32 adet atkı ve çözgü demektir.
Organzenin pamuklu bir kumaş olarak bilinmesine rağmen piyasada daha çok %100 PES olarak bulunmaktadır.


MUSLİN:
Doku şekli B 1/1 olup, yumuşak, ince ve seyrek dokunmuş bir pamuklu kumaştır. Yollu türleri de vardır. Bunlar yine bezayağı dokunun arasına sıkıştırılmışlardır. Ayrıca ekstra iplikler kullanarak yapılan figürlü eşitleri de bulunmaktadır.

Çarşaflık:
Bezayağı ve 2/2 dimi örgüde, çarşaf ve nevresim yapmak için dokunan kumaşlardır. 2/2 dimi örgülü çarşaflıklar daha kalın iplikler; örneğin 12-14 Ne çözgü, 10-12 Ne atkı ipliği kullanılarak dokunurlar. Bezayağı çarşaflıklarda ise 18-24 Ne çözgü, 16-20 Ne atkı ipliği kullanılır. Bu tür çarşaflıklarda uygulanan çözgü sıklıkları cm’de 18-30, atkı sıklıkları da cm’de 18-24 arasında değişir. Kumaş eni 140 cm’den başlayarak 300 cm’ye kadar atkı ipliği kullanılarak 2/2 dimi örgüde dokudukları gibi, bezayağı örgüde aynı kalınlıkta atkı ile dokunduktan sonra yüzeyi havalandırılarak, pazen görünümünde dokunurlar.
Örnek : Çubuklu Çarşaflık : Çözgü 24/1 Ne cm’de 29,5 sıklıkta atkı 20/1 Ne cm’de 19,5 sıklıkta, ağırlık 135 gr/m² en 150 cm.

DİRİL:

Dimi ile dokunan pamuklu kumaşlar sınıfına girer. Çözgünün hakim olduğu dimi örgüsündedir. 2/1, 3/1, 4/1 dokularda dimi veya 5’li çözgü saten örgüsündedir. Burada dimi çözgü çıkışları çözgü ipliklerinin bükümünün tersi yönündedir. Dik dimi görünüşlü bir kumaş cinsidir. Yazlık ve tropikal elbiselik olarak kullanılır. Piyasada en çok rastlanan "haki diril" adındaki kumaş D 3/1 doku şeklindedir. Bu dirilin tipik bir örneğidir. Kullanılan iplik numaraları değişik olmakla birlikte genellikle kalındır. Aşağıda konstrüksiyon özellikleri verilmiştir.
Örnek 1: Çözgü 40/2 Nm Sıklık 48 ad/cm, Atkı 12/1 Nm Sıklık 20 ad/cm, Ağırlık 265 gr/m2.
Örnek 2: Çözgü 16/1 Ne Sıklık 24 ad/cm, Atkı 12/1 Ne Sıklık 14,5 ad/cm, Ağırlık 186 gr/m2, Doku 3/1.

TERRY KOTON (GÖMLEKLİK):
Gömleklik bezayağı örgüde dokunan ,çözgüsü iyi haşıllanmış ham beze verilen addır. Bu kumaşın standart teknik özellikleri şöyledir. En 90 cm
Çözgü Ne = 32 Sıklık = 30 ad/cm
Atkı Ne = 40 Sıklık = 30 ad/cm
Daha kaliteli bezayağı gömlekler ise ; B 1/1 dokuda olup; Çözgü Ne =36, Atkı Ne =36, Çözgü sıklığı = 30 ad/cm, Atkı sıklığı = 38 ad/cm
Ayrıca kalın iplikten dokunan gömlekler vardır. Çözgü - atkı Ne : 28/2
Çözgü sıklığı = 18 ad/cm, Atkı sıklığı =16 ad/cm Ağırlık = 165 gr/m2 özellikteki gömleklerden bezayağı yapılmaktadır.
Gömlekliklerin ince ipliklerden bezayağı örgüde dokunan türlerinin hemen hemen hepsi yanlış olarak poplin teriminde belirtilmektedir.
Ayrıca diğer yandan, dimi , panama dokularda dokunan gömleklikler, saten bölümler ya da ekstra iplik kullanılarak dokunan yollu desenli fantezi gömleklikler ve renkli ipliklerle dokunan çizgili ve ekose gömleklerde bulunmaktadır.
Terry koton PES ve pamuk karışımından oluşan gömleklik türüdür. Bu karışım oranı :
% 67 pamuk - %33 PES veya % 67 PES - % 33 pamuk 'tur.
(% 100 pamuktan oluşan gömlekliğin adı poplin olarak adlandırılır.)


ŞANTUK:
İpekli şantuk taklidi:
Bezayağı örgüde noppeli ya da inceli kalınlı bölümleri olan düzgünsüz pamuk atkı ipliği ile dokunan bir kumaştır.
İpek şantuk:
Doku şekli ; B 1/1 ' dir.Doğal renkte , düzgünsüz , noppeli, ipek iplikleri ile dokunur. Yüzeyleri pürüzlüdür.İplik numaralan 150 denyedir.
Çözgü sıklığı 30 adet/cm , Atkı sıklığı, 28 adet/cm
Kullanım alanı oldukça geniş olan şantuk kumaşlar ; erkek gömlek , bayan bluz,erkek ve bayan pantolon (keten) , gömlek , ceket ve ev tekstilinde özellikle perdelik kumaş olarak kullanılmaktadır.
Şantuk kumaşı inceli , kalınlı yani düzgünsüz ipliklerin sadece atkı ipliği olarak kullanılmasıyla elde edilir. Bazen kumaşa alışılmışın dışında bir efekt vermek için bu inceli kalınlı iplikler hem çözgü hem atkı ipliği olarak kullanılmaktadır.
Şantuk ; ipek , rayon , asetat , naylon , akrilik , pamuk ve yün liflerinden elde edilebilir. Ya da değişik efekt ve tutumlar elde edebilmek ve farklı özellikler kazandırmak için , bu liflerin karışımı halinde kullanılabilmektedir.


Poplin:
İnce çözgü ve kalın atkı kullanılarak bezayağı örgüsünde dokunmuş olan kumaşlara poplin denilmektedir. Eskiden ipek iplik kullanılarak dokunan poplin, günümüzde merserize edilmiş ince numara penye pamuk ipliği ile dokunmaktadır. Çözgüde genellikle 20/1 Nm, atkıda 20/i-30/1 Nm iplik kullanılır. Daha ince poplinler ise 60/2-80/2 Nm çözgü, 60/2-30/1 Nm atkı ipliği kullanılarak dokunurlar.
Örnek:
Çözgü 80/2 Nm, cm'de 55 sıklık, atkı 60/2 Nm, cm'de 24 sıklık, ağırlık 139 gr/m2
Örnek:
Çözgü 20/1 Nm, cm'de 41,5 sıklık, atkı 30/1 Nm, cm'de 24 sıklık, ağırlık 138 gr/m2
Özellikleri:
Çok ince bir kumaştır. Çözgü ve atkısı çift kat iplikle bezayağı dokunmuştur. En belirgin özelliği atkı boyunca giden bir rips efektidir. Bu efekt kalın atkı ve yüksek çözgü sıklığı ile sağlanır. Tek kat veya katlı iplikle elde edilen poplinlerin ağır gramajlıları yağmurluk ve rüzgarlık olarak kullanılır. Gömleklik poplin hafif olup, kendinden yollu, ters bükümlü iplikler kullanılarak ya da atkıda kabarcıklı iplik kullanılarak değişik efektti dokunur. Merserîzeli, makaslanmış kaşarlanıp küp boyalarla boyanmış veya baskılı halde olan poplinin iyi kalitelileri çekmezlik aprelidir.
Çeşitleri:
İnce poplin: Hafif gramajlı, atkı ripsi efekti, ince iplikli, sık dokulu, bezayağı örgülü kumaşa verilen addır. Poplinden hafif fakat daha sıktır. İnce poplinler genelde penye iplikten üretilir. Yumuşak tutumlu ve ipek görünümlüdür. Kaşarlı, boyalı veya baskılı, merserizeli ve sanforize işlemlidir.
Ağır poplin: Ağır gramajlı, atkı ripsi efektli, bezayağı örgülü, yağmurluk, rüzgarlık yapımında kullanılan kumaştır. Çözgü mukavemeti atkı mukavemetinden yüksek olan bu kaba poplin su geçirmezlik ve çekmezlik aprelidir. Süet efekti verilebilir.
Örnek kumaş özellikleri:
Hammadde: %100 pamuk

İplik no: 40/1
İplik sıklığı: 44*24
Kumaş eni: 150 cm.
Gramaj: 110 gr/m

KREP KUMAŞLAR:
1. Pamuklu krep:
Yüksek bükümlü ipliklerden krep doku ile dokunan hafif gramajlı kumaşlardır. Krep görünümü bezayağı doku ile ters yönde büküm verilmiş atkı ve çözgü iplikleri kullanarak ve kumaşı yüksek oranda çektirerek elde edilir. Bu çekme sırasında iplikler büküm yönünde kıvrılarak düzensiz bir yüzey görünümü oluştururlar. Krep kumaşlar genellikle top boyanırlar. Ancak baskı da yapılabilir.
ÖRNEK: Çözgü: Ne 36/2 , Sıklık: 25 adet/cm Atkı: Ne 12/1 .Sıklık: 17 adet/cm Ağırlık: 191 gr/m2 , Kumaş Eni: 140 cm
2. Yünlü krep:
Çok yüksek bükümlü Z ve S yöndeki ipliklerin birlikte birebir düzeni ile dokunmaları sonucu elde edilirler. Doku şeklî; bezayağı ve ya kreptir. Sıklık düşüktür. Apre şekli hafiftir. Bayan elbiseliklerinde kullanılır.
3. Viskon krep:
%100 viskon ipliğinden ya da %50-5Q viskon / PES kamgam ipliklerden dokunurlar. Pamuk tipi viskon ipliklerle dokunan kreplerin üzerine baskı yapılır. Kamgam ipliklerle dokunan krepler eteklik, döpiyeslik ve elbiselik olarak kullanılır.

OPAL KUMAŞLAR:
Opal kumaşlar, bir çeşit pamuklu dokuma kumaş türüdür. Emprime kumaş çeşididir. Bu özellikleri sayesinde üzerlerine kolaylıkla baskı yapılabilir. Ve iyi netice alınır. Piyasada opal kumaş olarak da biliniyor. Yapısı terry koton kumaşla benzerlik gösterir. Ancak % 100 pamukludur. Edindiğim bilgilere göre artık eskisi kadar üretilmiyor ve rağbet edilmiyor. Dokuma örgü konstrüksiyonu olarak bezayağı yapısına göre dokunur.
İplik numarası: Çözgüde Ne 30/1 -40/1, atkıda 24/1 -40/1 Ne'dir.
Sıklık: 28 ad/cm (Ne 30/1 için) 22ad/cm (NeA24/1 için)
Ağırlık: Ortalama 116gr/m2
Kullanım Yerleri: Gömleklik,bluzluk,gece elbisesi,kadın ve çocuk pantolonluğu,gecelik, çarşaflık olarak kullanılmaktadır. Seccade astarı ve yatak odası takımlarında baza fırfırı olarak da tercih edilir.
Erkek pantolonların da kullanımı yoktur; zira opal kumaşlar çok ince kumaşlardır. Fakat daha önce de belirttiğimiz gibi fantezi olması açısından bayan ve çocuk pantolonlarında kullanımı vardır.
Terbiye Özellikleri : Diğer pamuklu kumaşlar için geçerli olan tüm terbiye işlemleri opal kumaşlar için de geçerlidir. Bu işlemler sırasında açık en olarak çalışılır.
İnce kumaş olduğu için buruşması fazladır. Fakat yıkanması ve ütüsü kolaydır. Viskon kumaşlar kadar dokumlu değildir.
Opal kumaşlar, pamuklu bir tür olmasına rağmen; son yıllarda % 20'ye varan oranlarda PES karıştırılmaktadır. Bu karışımla elde etmek istenen, maliyetleri minimize etmektir.
Ayrıca, poplin kumaşlar da yapı olarak opale çok benzer. Fakat poplinlerde daha kalın numaralı iplikler kullanılır.


VUAL:
İnce numaralı, gaze edilmiş, yüksek bükümlü penye iplikten seyrek olarak dokunmuş, pamuklu kumaş türüdür. Parlak iplikle yapıldığında iyi giyinme kalitesi sağlar. Yollu, figürlü, baskılı, benekli, kabarcıklı, pike veya çizgili gibi türleri vardır. Bunlardan bazılarını inceleyelim;
1. Benekli Vual: Atkıda benekli fantezi iplik kullanılarak elde edilir.
2. Yollu Vual: Dokuma esnasında, bazı çözgü ipliklerinin daha sık, bazılarının daha seyrek dizilmesiyle elde edilen, yollu efektli vualdir.
3. Kabarcıklı vual'ı Atkıda kabarcıklı iplik kullanılarak elde edilir,
4. Pike Veya Çizgili Vual: Çözgü ipliklerinin düzgün aralıklarla bir çizgi yapacak şekilde ayarlanmasıyla elde edilen ve dimiti pikesi olarak adlandırılan vualdir.
Örnek:
Fantezi Vual:100 % Pamuk,İplik No 40/1,Sıklık 24 x 20,En 140 cm,
110 gr/m2

OTTOMAN (DOKUMA):
Genellikle ince çözgü ve kalın atkı iplikleriyle çözgü pike örgüsünde dokunan beyaz kumaşlara 'ottoman ' denir.
Örnek:
Çözgü - 30/1 Ne . cm'de 37,5 sıklıkta Atkı - 12/1 Ne , cm'de 15 sıklıkta Ağırlık =155 gr/cm2
Ottoman kumaşı ; elbiselik , paltoluk , döşemelik olarak kullanılan kalın bir kumaş türüdür.
Bezayağı veya yanlamasına rips örgüyle dokunan yün , pamuk , ipek karakterindedir. Çözgü tarafından tamamen örtülüdür.
OTTOMAN (ÖRME):
Ottoman (örme) yuvarlak örme makinesinde elde edilen bir kumaş türüdür. Genellikle , otomanın yapısında 24 Ne ile 30 Ne iplik numaralarındaki,ipliklerin kullanıldığı görülmektedir.
Ottomanın yapısında kullanılan lif cinsleri ; pamuk , PES , lycra , viskon , modal vs ' dir.
Ottoman örme kumaşı ; T-shirt ve Sweat-shirt yapımında ağırlıklı olarak kullanılmaktadır.


Baby Cord:
Baby Cord yüzde yüz pamuktan üretilen bir kumaş türüdür. Üst yüzeyi fitilli kadife görünümündedir. Alttan bakıldığında ise kumaş tabanının yanı sıra kadife dokuyu oluşturan iplikler de görülebilmektedir. Santimetredeki fitil sayısı verilen örnek kumaşlarda 8 fitil/cm dir. Kumaş, kadife yapısından dolayı yumuşak bir tutuma sahiptir
Baby Cord kumaş genelde gömleklik olarak kullanılır. Çocuk, erkek ve bayan gömleği üretilebilir burada önemli nokta kumaşın rengi ve desenidir. Ancak çocuk ve erkek gömleği daha ağırlıklıdır.
Aşağıda ikisi yüzden görünüm biri tersten görünüm olmak üzere üç numune bulunmaktadır.


MERMERŞAHİ:
Mermerşahi klimasın en büyük özelliği seyrek ve uruz bir kumaş olmasıdır. Tülbent île patiska arası bir kumaştır. Piyasadaki perakende satış fiyatı 1-700-000 TL/Metre- toktan satış fiyatı 750,000 TL/m'dir. Bu sıralarda yaşanan ekonomik kriz bu fiyat dalgalanmasının en büyük sebebidir. Basit bir kumaş olduğu için maliyeti düşürmek i^in kara tezgahlarda dokunur. Bu kumaş genelde Uşak ve Adana civarında dokunur. Piyasada mermer adıyla da bulunur.Mermerşahi, ince ipliklerden (genellikle Ne 30/1 atkı ve çözgü ipliğinden) yakılır. Çözeni sıklığı 20~25 adet/cırı, atkı sıklığı ise 14—18 adet/cm'dir. Dokuma konstrüksiyonu ise 1/1 (Bezayağı) dır. Kumaş ağırlığı 75-85 gr/m2 arasında değişebilir. Mermerşahi sadece beyaz renk üretilir. %100 pamuk ipliğinden dokunur.
Bu kumaş genelde giysilerin görünmeyen yerlerinde kullanılır. Ceplik olarak da kullanılan bu kumaşın birçok kullanım alanı bulunmaktadır. Bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz:
-Yaşlı bayan iç çamaşırı olarak,
-Bebeklerin ilk dolduğu hafta çocuk bezi olarak,
-Ayrıca yine bebeklerin uyku setlerinde astar olarak,
-Şapka astarı olarak,
-Gelinlik astarı olarak,
-Az olmakla beraber, namazlık başörtüsü olarak kullanılmaktadır.
Örneğin atkı sıklığı; 18 tel/cm çözgü sıklığı: 21 tel/cm gramajı: 80 gr/m2

BASMA:
Çeşitli basit ve karmaşık desenlerin, baskı yoluyla pamuklu bez ayağı kumaşa uygulanmasıyla elde edilen desenli kumaşlara basma denir.
Baskı yapılırken en çok kullanılan ve en basit olan yöntem direkt veya silindirik baskıdır. Kumaş, daha önceden tasarlanmış olan bir dizi silindir arasından geçer. Silindirlerin sayısı desendeki renk sayısına bağlı olarak artar veya azalır. Silindirik yöntem haricinde film-druck veya transfer baskı yöntemi de kullanılmaktadır. Ancak transfer baskı diğerlerine göre daha pahalı bir yöntemdir.
Hemen hemen tüm kumaşlara (pamuklu, giysilik keten, rayon ve ipek krep vb. ) baskı yapılır. Ayrıca pamuklu/pes, pamuklu/viskon karışımı ipliklerden yapılmış kumaşlar da baskı yoluyla renklendirilebilir. Ancak bu kumaşlar daha çok olarak tanımlanırlar.
Tipik bazı basmalık kumaşların teknik özellikleri aşağıda verilmiştir:
EN (cm):
ÇÖZGÜ Ne:
ATKI Ne:
ÇÖZGÜ SIKLIĞI/cm
ATKI SIKLIĞI/cm
GRAMAJ (gr/m2)
90
32/1
36/1
30
35
-
80
30/1
22/1
27
27
-
70
20/1
20/1
23
18
180
80
22/1
22/1
24
20
128

Baskılı kumaşları diğer kumaşlardan ayırmanın en kolay yolu kumaşın tersine bakmaktır. Bu tür kumaşların tersindeki desenin yüzündekine göre görüntüsü daha silik ve mattır. Bu fark, aşağıdaki örnekte açıkça görülmektedir.
Basma kumaşlar piyasada genellikle çiçekli baskılı ve tek en olarak satılmaktadır, l metresinin fiyatı 1.500.000 TL civarındadır.

GÖMLEKLİK:
Örgüsü B 1/1 Çözgüsü iyi haşıllanmış hambeze verilen addır. Bezin standart teknik özellikleri şunlardır :
En = 90 cm
Çözgü Ne : 32 Sıklık = 30 ad/cm
Atkı Ne :40 Sıklık = 30 ad/cm
Daha kaliteli gömlekler ise B1/1 dokuda olup :
Çözgü Ne : 36 Sıklık = 30 ad/cm
Atkı Ne : 36 Sıklık = 38 30 ad/cm
Ayrıca kalın iplikten dokunan gömlekler vardır.
Çözgü Ne : 28/2 Sıklık = 18 30 ad/cm
Atkı Ne : 28/2 Sıklık = 16 30 ad/cm
Ağırlık 169 gr/m² özellikleri bezlerden ekose gömleklikler yapılmaktadır.
Gömleklerin ince ipliklerden bezayağı dokuda kullanılan türlerinin hemen hemen hepsi yanlış olarak poplin adı ile isimlendirilmektedir.
Ayrıca diğer yandan dimi, panama dokularla dokunan gömleklikler, saten bölümler ya da ekstra iplik kullanarak dokunan yollu desenli fantezi gömleklikler ve renkli ipliklerle dokunan çizgili ve ekose gömlekler de bulunmaktadır.


MÜSLİN KUMAŞLAR:
Muslin kumaşlar ince dokulu bezayağı kumaş üzerinde çok kalın fakat yumuşak ekstra atkı iplikleriyle motiflerin oluşturulduğu bir kumaş türüdür. Bu iplikler genelde 2:2 kumaş yapısına sokulurlar. Ekstra ipliklerin motif kumaş oluşturmak için oluşturmak için kumaş yüzüne çıkan bölümlerinde temel çözgülerle bağlama yapılmakla birlikte kumaşın arkasında kalan bölümlerinde bağlama yapılmaz. Kumaş arkasındaki bu iplik uzunlukları apre işlemleri sırasında kesilirler. Böylece motifler ışık geçiren bir zemin üzerinde mat alanlar olarak görülürler. Bu kumaşlar tül perdelik, eteklik ve bluzluk olarak üretilirler. Aşağıdaki şekil - a1 da muslin kumaş yapısının desen olarak kareli kağıt üzerindeki, şekil - b1 de ise resim olarak kumaş yüzeyindeki görünümü verilmektedir.

KAPUT BEZİ:
Bezayağı örgülü giysilik kumaşlardan biridir. 'Amerikan Bezi' olarak da isimlendirilir. Bezayağı örgülü karde iplikten dokunan ve kasar- beyazlatma- işlemi uygulanmayan bir kumaştır.
Seyrek dokulu, orta ve ağır gramajlı olan kaput bezi; cep astarlık, telalık ve yorgan kaplamalık olarak kullanılır.
Genellikle 12/1- 16/1 Nm iplikten cm'de 15-20 sıklıkta kullanılır.
Örnek:
Çözgü 14/1 Nm, cm'de 20; Atkı 14/1Nm cm'de 15 sıklıkta, ham gramaj : 165 gr/m2




YÜNLÜ KUMAŞLAR



ÇUHA KUMAŞI:

Bezayağı örgüden , merinos yününden yapılmış ştraygarn ipliklerden dokunurlar. Ağır bir dinklemeyle enden yaklaşık %33 , boydan %25 civarında çektirilerek keçeleştirilir ve bu şekilde üzerlerinde bir hav tabakası oluşturulur. Oldukça yumuşak bir kumaştır.
Genellikle 12/1 Nm ştraygarn iplikten cm de 12-13 çözgü , 15-16 atkı sıklığında dokunur. Yukarıdaki apre işlemlerinden sonra istenen renklerde boyanarak çeşitli yerlerde kullanılır.
Çuhanın en çok kullanıldığı yer bilardo masalarıdır, yeşil renkte boyanan çuha kumaşı bilardo masalarını kaplamakta kullanılır. Bilardo masalarıyla beraber rulet gibi çeşitli şans oyunları masalarının kaplanmasında da çuha kullanılır.
Çuha ayrıca geleneksel Türk giysilerinde oldukça sık kullanılan bir kumaş türüdür. Yöresel olarak el tezgahlarında dokunan ve keçeleştirilen çuha kumaşlardan şalvar, yelek, pantolon gibi çeşitli giysiler yapılmaktaydı ancak günümüzde bu el tezgahlarının sayısı oldukça azaldığından bu kumaş yerini modern tekniklerle üretilen kumaşlara bırakmıştır.
Çuha kumaşları statik elektriklenme etkisi nedeniyle elektrostatik makinelerin yapımında da yer alır.




KEÇELER:
a) Dokusuz (Non-woven) Keçeler,eski bir yöntem olarak, yünün bir katman olarak hazırlanmasından sonra nem ve basınç etkisiyle keçeleştirilmesiyle elde edilir. Yün katmanı bir hasır üzerinde hazırlanıp üzerine su serpildikten sonra ayakla veya makineyle tepilerek keçeleşmesi sağlanır. Daha sonra keçeleştirme işlemi sıcak su serpilerek tekrarlanır ve tamamlanmış olur.
Bugün kullanılan başka bir yöntem ise iğnelenmedir. Bu yöntemde, hazırlanan lif katmanının içine, yüzeyine dik doğrultuda çok sayıda çentikli iğnenin batıp çıkması sırasında lifler, çentiklerin etkisiyle hareket ederek birbiriyle bağlar oluşturur. Sentetik ve yün liflerine uygulanabilir. Yün lifleri, pulcuk tabakası nedeniyle, tek yönde hareket sonucu birbirleriyle bağlar oluşturup keçeleşirler. Ancak statik elektriklenme nedeniyle yünün keçeleştirilmesi sentetik liflere oranla zordur.
b) Dokunmuş keçeler
İki yada daha çok katlı ştraygarn yün ipliğinden dokunan bu kumaşlara ağır bir yıkama ve dinkleme işlemi uygulanarak tam bir keçeleşme sağlanır. Bu yapılırken kumaş enden ve boydan % 50 oranında çektirilir. Böylece tüylü ve düzgün bir kumaş yüzeyi oluşurken, kumaşın iplik yapısı kumaş içinde kaybolur. Özellikle kağıt üretiminde taşıyıcı bant olarak kullanılan bu keçelerin suyu çekme çekmezlik özellikleri, gerilimlere dayanıklılıkları vardır. Örgü olarak genellikle 2/2 dimi uygulanır. Dokuma keçeler çeşitli endüstriyel amaçlara kullanılır.

FİLEFİL:

Yünlü kumaşlar olup, dimi ile dokunanlar grubundandır. (D 2/2 örgüsündedir) Giysilik kumaş olarak kullanılırlar. Bazen diyagonal yollu olabileceği gibi düz yolluda olabilirler. Renklendirme uygulanarak 1 A 1 K renk düzeninde basamak efekti elde edilmiş bir kumaş türüdür. (Çözgü ipliği 1 açık 1 koyu dizilmiş olabilir) Bu kumaşların iplikleri çok düzgün yerleştirilmiş olmalıdır. Aksi halde düzeltilmesi mümkün olmayan hatalar meydana gelir. Bu kumaşlar en iyi kalite yünlerden dokunmaktadır ve kullanılan iplikler iki katlıdır. Düzgün ve havasız bir yüzeye sahip olan apre işlemi uygulanmıştır. Genellikle 30/2,40/2,48/2,52/2 Nm iplikler kullanılır.
Örnek Nm Çözgü : 40/2 kamgarn iplik. Sıklık : 27,5 ad/cm, atkı ipliği Nm : 40/2, sıklık : 23 ad/cm. Ağırlık : 270 gr (metrekare)


JORJET ( GEORGETTE ):
Çeşitleri:
-İpek Jorjet
-Krep Jorjet
-Pamuklu Jorjet
%100 Rayon Kumaş Eni: 140 cm, Gramajı: 100 gr/cm2
Sıklık:Ç8zgü 34 tel/cm,Atkı 22 tel/cm
İpek Jorjet:
Atkı ve çözgüsü yüksek S ve Z bükümlü ipliklerden, 2S 2Z düzeninde, bezayağı örgüsü ile dokunan ipekli bir kumaştır. Kumaş yıkandıktan sonra top boyama yapılır. Diri tutumlu ve yüzeyi pürüzlü bir kumaştır.
İnce ve hafif bir kumaş olmasına karşın dayanıklıdır. Jorjet kumaşlarla yumuşak, vücuda oturan, sıkı tutumlu ve iyi dokumlu giysiler elde edilebilir. Soğuk havalar dışındaki tüm ara sezonlarda, günlük giysilerde ve yaz giysilerinde kullanılır.
Kumaşın kalitesi ipliklerin içerisinde kullanılan lif çeşitliliğine ve kumaşı oluşturan liflerin bir inch'teki sayısına göre değişiklik gösterir. Genellikle daha ucuz olan jorjetlerde bir inch'te daha az sayıda iplik vardır veya içerisine pamuk karıştırılmıştır.
Kumaş yüzeyi, atkı ve çözgü ipliklerine sol veya sağ büküm verilmesiyle farklı şekilde görülebilir. Herkesin giyebileceği uygunlukta., renk çeşitliliğinde, yumuşak veya sert olarak üretilebilirler. Yıkama sonrasında büyük oranda solabilen jorjetler, günümüzde marketlerde dahi satılan toz boyalan ile kolaylıkla tekrar boyanabilirler. Çekmeyi önlemek için nemliyken ütülenmelidirler. Çünkü çok incedirler.
İş kıyafetlerinde yüksek kalitede ve basit yağıda dokunmadıkça pek kullanılmazlar. Bunun dışında ; bluzlarda, elbiselerde, eşarplarda, atkı ve şallarda, şapkalarda, abajurlarda, iç çamaşırlarında, süsleme olarak çantalarda ve iğne oyalarında kullanım alam bulurlar.
Krep Jorjet:
Genellikle çözgü ve atkı iki kat, yüksek Z bükümlü iplikle ve bezayağı île dokunan; diğer çeşitleri ise, krep örgüsü ile elde edilen bir kumaştır. Mantoluk kumaş olarak yapılması istenen materyalde strayhgarn alt atkı ile kuvvetlendirilmiştir. Çift atkı, tek çözgü krep kumaşların kullanım sahaları oldukça geniştir. Elbiselik, tayyörlük ve mantoluk çeşitlerine göre çözgü sıklıkları ve hammadde çeşitleri farklılık gösterir.
Poröz, ipekli krep bezayağı örgülü, çözgü ve atkıda bükümlü krep iplikle dokunan düz renk veya baskılı çok kere sentetik elyaftan yapılı elbiselik kumaşlardır.
Pamuklu Jorjet:
İpekli jorjet taklididir. Fiyatları ipekli jorjete göre daha düşüktür. Bezayağı örgü ile çözgü ve atkıda çok yüksek bükümlü ipliklerin kullanılmasıyla dokunmuş ince pamuklu kumaşlardır.
İpek ve pamuk karışımı jorjet giysiler %1ÖÖ ipekler kadar olmamasına rağmen oldukça yumuşak ve güzel görünümlüdürler.



ALPAKA:
Alpaka diye bilinen kumaş türü bezayağı örgülü yünlü kamganı kumaşlar sınıfındandır. Atta ipliğinde alpaka ve tiftik gibi parlak liflerden yapılmış kamganı iplik kullanılan kumaşlara verilen addır. Atkısı tek katlıdır. Çözgüde genellikle çift katlı kamgam yün ipliği kullanılır. Apre işleminde kumaşa parlaklık veren, mukavemet kazandırıcı bir özel muamele yapılır.
Örnek:Mohair kumaş:
Örgü.B 1/1 dir.
Atta Nm: 26/1 kamganı tiftik ipliği, sıklık: 19 ad/cm.
Çözgü Nm: 52/2 kamgam iplik, sıklık: 24 ad/cm
Pahalı ,sağlam, parlak ve kaygan bir kumaştır. Toza, suya dayanımı yüksektir ve kolayca buruşmaz. Erkek yazlık elbiselerinde, erkek paltolarında astar olarak, yaşlı bayan giysilerinde manto ve giysilik yapımında kullanılır. Daha ağırca olan kaliteleri kaim perdelik veya döşemelik olarak kullanılır.
Memleketimizde, alpaka diye anılan bazı kumaş türlerinin lif tiftiklerinden yapıldığı, bunların şekil ve görünüş benzerliğinden başka gerçek alpaka kumaşları ile ilişkilerinin bulunmadığını, ayrıca belirtmek gerekir. Bu hayvanların lifleri tekstil endüstrisinde kullanılır, ince parlak, sağlam ve yumuşaktır. Değeri yüksek, kadın ve erkek kumaşlarının yapımına elverişlidirler. Fakat üretim miktarları fazla olmadığından fiyatları oldukça pahalıdır.
Aşağıda alpaka kumaşlardan bazı örnekler bulunmaktadır:

ŞAYAK KUMAŞI:
2x2 Dimi örgüde dokunan , atkısı kalın numara strayhgarn, çözgüsü genellikle pamuk olan ucuz bir kumaş tipidir. Çözgüde iki katlı, atkıda tek katlı iplik kullanılır. Kumaş beyaz olarak dokunur. Pamuk ipliğini kapatacak ölçüde dinklendikten sonra, top boyama yöntemiyle siyah, koyu kahverengi, lacivert gibi renklere boyanır. Daha kalın ve daha kaliteli tiplerinde hem atkıda hem çözgüde strayhgarn yün ipliği kullanılır. Kumaş özellikleri aşağıda verilmiştir.
Çözgü: Ne 12/2 Pamuk ipliği, sıklık 12 adet/cm. Atkı: Nm 3,5 Strayhgarn iplik, sıklık 10 adet/cm. Eni: 145 cm. Ağırlık: 470 gr/mt2
1345  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Üretim : Ocak 25, 2010, 09:38:44 ÖS
ÜRETİM

İnsanların gereksinimlerini karşılayan mal ve hizmetlerin ortaya çıkarılması,miktar ve faydalarının arttırılarak ekonomik kıtlığın azaltılması yönündeki faaliyetlere ‘üretim’ denir.Zamanımızda insanlar yoksulluğa rıza göstermemekte,sahip olduklarıyla yetinmemektedir.Bu durum kıt malları artırmayı,yani daha fazla üretimi gerekli kılmaktadır.Üretim kesintisiz bir süreçtir.Çünkü insanların gereksinimleri süreklilik gösterir.Bu nedenle tüm mal ve hizmetlerin sürekli olarak üretilmesi gerekmektedir.
İlk iktisatçılara göre yalnızca tarım,maden ve balıkçılık gibi asıl endüstrilerdeki çalışmalar verimli sayılırdı.Buna Adam Smith 1776 da yazdığı Milletlerin Zenginliği adlı eserinde imalatı ilave etmiştir.Ancak Adam Smith,emeği üretim dışında tutmuştur.Kuşkusuz bu yaklaşım mantıklı değildi;emek,isteklerin tatmini için üretim yapmaktadır.Sonuç olarak hizmet gören halk prodüktif olarak değerlendirmelidir.Askerler,aktörler ve futbolcular hep istekleri tatmin etmektedir.Benzer şekilde fabrikada ücretleri hesaplayan muhasebeciler civata,ve somun yapanlar kadar prodüktiftir.Bunların hepsi istekleri tatmin eden bir nihai malı üretmeye yardım etmektedir.
İstekler farklı biçim alırlar.Birçok kişi kahvaltı masasında gazete okumasını sever.Böylece gazete bayiinden gazete alıp kapıya kadar getiren kapıcının faaliyeti bile prodüktiftir.Birçok ev kadını örneğin patatesi haftalık olarak pazardan satın alır.Böylece bunları kış boyunca depolayan çiftçiler ya da kabzımallar tüketicilerin istediklerini tatmin etmektedir ve prodüktiftir hizmet yaparlar.Fayda yalnızca kıt kaynakların “biçimini” değiştirerek değil,aynı zamanda onların “yer” ve “zamanını” değiştirerek de yaratır.
O halde bir malın miktarı artmasa da eğer ondan elde edilen fayda artabiliyorsa yine de bir üretim söz konusudur.Bu tür faydaları şu şekilde açıklayabiliriz.
1346  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Bio Gaz : Ocak 25, 2010, 09:37:30 ÖS
Biyogaz Üretiminde Methanojen (methan bakterilerinin) Yoğunluğunun Etkisi


Sürekli beslemeli tam karışımlı tank reaktörü (CSTR) kinetik çalışmasından besi (subsrat) tüketim hızı ( dS/ dt)C,

( dS/ dt)C = - m X / YX/S (3, 7)

bu denklemde m, methanojenlerin spesifik büyüme hızı (günlük), X methanojenlerin yoğunluğu, (litrede gram olarak kuru madde), ve YX/S methanojenlerin hücresel verimi (negatif).
Şekil (3,7) de görüldüğü gibi besi tüketim hızını artırmak için, m sabitken, methanojenlerin yoğunluğu daha yüksek seviyede tutulmalıdır. m monod denklemi (şekil 3,8) ile gösterildiği zaman amonyum inhibisyonundan etkilenir ve spesifik büyüme hızını kaybeder.
m = mmax/[ 1+ KS (NH4+ / KN ) VFA (3,8)
Bu denklemde mmax , max spesifik büyüme hızı (1/gün veya gün-1) , KS subsrat doyum sabiti (mg/litre ), KN serbest iyonize amonyumun inhibisyon katsayısı (mg/litre), NH4 serbest amonyumun iyonize eşit konsantrasyonu (mg/litre), VFA methanojenlerin subsratının konsantrasyonu ifade eder (methanojenlerin yediği besi maddesi).

mmax ve YX/S methanojen türlerine bağlı olduğu için, fermentörün çalışmasında bu değerler sabittir. Fermentördeki çevreyi kontrol edebildiğimiz zaman, (mis: pH, hammadde kompozisyonu ve fermente edilmiş sıvı gibi ) VFA ³ KS ve KN ³ NH4 m =mmax değerini elde ederiz.

Yüksek performanslı methan reaktörünü sağlamak için, fermentördeki methanojenlerin hücresel yoğunluğuna odaklanmalıyız. Mühendislik açısından fermentördeki methanojen yoğunluğunu yüksek tutmak için yegane metot budur. (3,7 denkleminde görebildiğimiz gibi). Zhank ve Maekawa [24] , H2 ve CO2 gaz karışımını besi olarak kullanarak bu hipotezin lithotrophik methanojen fermentasyonunda mümkün olduğunu göstermiştir. Biyoreaktör mühendisliğinde yüksek yoğunluklu methanojen hücresini sağlamak için farklı yollarda vardır. Bunlar, UASB (mikrobik granüller) ve yüksek yoğunluklu hücreleri taşıyıcı olarak kullanan sabit ve akışkan yataklı reaktörlerdir.



Methan Fermentasyonunun Kinetik Analizi


Büyüme Formülünün Modellenmesi

Kinetik analiz için ideal bir kemostat (reaktör) olarak mükemmel (tam) karışımlı tank reaktörünü inceledik. Hill (26) ve pek çok araştırmacı , kinetik analizlerin kemostada (reaktöre) dayandığını göstermiştir. Kitamura ve Maekawa [27], yüksek yoğunluklu methanojen sahip akışkan yataklı ve sabit yataklı methan fermentörlri için bir kinetik analiz metodu açıklamışlardır. Bu fermentörler (3,27) resminde görüldüğü gibi methanojen yoğunluklarını reaktör ve reaktör çıkışı arasındaki fark olarak gösterirler. Methanojen hücrelerinin kütlesel dengesine dayanan temel denklem:
V (dX / dt ) =F0X0 + F1X1 – (F0 +F1 ) X2 + (dX / dt )G -KDXV, (3,9)

bu denklemde V, reaktörün çalışma hacmi (litre), X methanojen hücrelerinin yoğunluğu (mg/litre), t zaman (gün), F debi (litre/gün), K0 çürüme katsayısı (1/gün veya gün-1)

(3,9) denklemini F ile bölerek ve X0= 0 ve X1 =0, koyarak biz aşağıdaki denklemi elde ederiz.
V (dX / dt ) = -F0X2 + V (dX / dt )G - KDXV, (3,10)

Kararlı durumda (dx/dt=0 olan reaktörde),

-F0X2 + V (dX / dt )G - KDXV =0 (3,11)

diğer yandan
X = [X’V’ +X2 (V-V’ ) ] /V, (3,12)

X’ ve V’ sırasıyla akışkan yatak ve sabit yataklı reaktörde taşıyıcıdaki hücre yoğunluğunu ve taşıyıcının hacmini ifade etmektedir.

(3,12) denklemi aşağıdaki şekilde ifade edilebilir.

(dX / dt )G = m [X’V’ +X2 (V-V’ ) ] /V (3,13)

(3,11) ve (3,13) denklemlerinden,

m = F0X2 / [X’V’ + X2 (V- V’) ] +KD (3,14)

Subsrat Kütlesel Denklemi


V (dS / dt ) = F0S0 – F0S2 – V (- dS/ dt ) C, (3,15),

Bu denklemde S, subsrat konsantrasyonu (mg/litre), C subsrat tüketimi (mg/litre). Kararlı durumda (ds/dt = 0 ),
(S0 – S2 ) F0 / V – ( -dS / dt)C = 0 (3,16),

Yüksek hızlı methan fermentasyonu durumunda hücrelerin yaşamını devam ettirebilmesi için metobolik enerji ihmal edilebilir olduğu için, hücresel büyüme verimi katsayısını aşağıdaki gibi ifade edebiliriz.

YX/S = (dX/dt)G / (- dS/dt)C . (3, 17)

(3,13) ve (3-17) denklemlerinden ,

(-dS / dt )C =m / YX/S [ X’V’ +X2 ( V – V’) ] / V (3,18)

(3,14) ve (3,17) denklemleri (3,18) denklemine konduğunda aşağıdaki denklemi elde ederiz.

VD(S0 –S2)/ [X’V’ +X2(V-V!)]
= { F0X2 / [ X’V’ + X2 (V –V’)]} (1 / YX/S ) + KD/YX/S, (3,19)

D, seyrelme hızıdır ve F0 / V olarak tanımlanır (gün), S0 , S2, X’,X2 , V, ve D, operasyon verisinden bilindiği zaman YX/S ve KD değerlerini de elde edebiliriz. (3,14) ve (3,18) denklemlerinde verilen m değerlerinden kinetik denklemi aşağıdaki gibi elde ederiz.

1/m = 1/mmax + [KS (1 + NH4+ / KN) / mmax] ( 1 / S2), (3,20)

Bu denklemde S2 fermentörün çıkışındaki VFA dır. mmax ve KS gibi kinetik sabitlerini m ve S2 bilindiği için (3,20) denkleminden elde edebiliriz. mmax =subsrat tüketim hızı aşağıdaki denklemden hesaplanabilir.
mmax = YX/Snmax. (3,21),
Kitamura ve Maekawa [27] (3,36) tablosunda gösterildiği gibi Lawrence ve ark. ve Chang ve ark. tarafından bildirildiği gibi klasik methan reaktörü verileriyle karşılaştırmalı olarak büyüme ve kinetik sabitleri elde etmişlerdir.



Extra Biyogaz Üretimi İçin Denklem

Methan fermentöründen kaybedilen ısı enerjisine, atmosferik sıcaklık ve yalıtım değerlerinin etkili olduğu beklenir (şekil 3,22 ye bakınız). Atmosferik sıcaklıklar bölgeye göre değişir. Atmosferik sıcaklıklar , bölgeye göre değiştiği için 3 bölge seçildi (tabloda gösterildiği gibi şekil: 3,38). 0 dan 3’ e kadar tüm ısı transferi katsayısı U parametre olarak kullanılır. Üretilen ısı , %70 verimle çalışan ve biyogaz kullanan yakma kazanı (boiler) tarafından sağlanır ve ısınma enerjisi ile üretilen sıcak su :

QL=Qr + Qh +Qg (3.22)
ham maddeyi ısıtma enerjisi QL = VLVS CP ( t- ti ) / VS ( kilojül/gün ), kayıp ısı transferi Qh = UA ( t - t0 ) 24(kilojül/gün), buharlaşmayla kaybolan gizli ısı potansiyeli (evaparasyon) Qg = G V Hm (kilojoüle/gün), V volüm (m3) , Cp ham maddenin spesifik sıcaklığı (kilojules kg/C0 ), t fermentör içindeki sıvı sıcaklığı ( C0 ), ti ham maddenin ilk sıcaklığı ( C0 ), VS uçucu organik madde miktarı , t0 , atmosferik (dış ortam) sıcaklık ( C0 ), A fermentörün yüzey alanı (A = 6V2/3 ) (m2) , U ısı transfer katsayısı, H buharlaşan suyun potansiyel sıcaklığı (kilojoule/ kg), ve m fermentörden çıkan gazın kütlesi (kg/gün).
1347  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Asitlerin Selüloz Elyafina Etkisi : Ocak 25, 2010, 09:37:03 ÖS

   
Varsayılan Asitlerin Selüloz Elyafina Etkisi

ASİTLERİN SELÜLOZ ELYAFINA ETKİSİ

Genel olarak, selüloz elyaf, bazlara karşı dayanıklı, asitlere karşı hassastır.
Asitler, selüloz makromoleküllerindeki glikoz yapıtaşlarını birbirine bağlayan oksijen köprülerini parçalayarak, elyafa zarar verirler ki, bu durum da liflerin mekanik özelliklerinin bozulması ile kendini gösterir. Bu nedenle, selüloz elyaf asitlere karşı dayanıksızdır.
Kuvvetli anorganik asitler, selüloz elyafındaki oksijen köprülerini kopararak makromolekülleri daha küçük parçalara bölerler, yani ortalama polimerizasyon derecesi düşer. Bu da elyaf özelliklerinin değişmesine yol açar .
Asitlerin etkisiyle parçalanan selüloz elyafa Hidroselüloz adı verilir ve aldehit uç grupları nedeniyle indirgen özellik gösterir.
Sonuç olarak, selüloz elyaf asitlere dayanıksızdır. Bu nedenle nötrleşme gibi işlemlerde organik asitler tercih edilmelidir. Belirli koşullar altında, kuvvetli asitler selülozu esterselüloz oluşturacak şekilde etkilerler.
Selülozun kuvvetli anorganik asitlerle parçalanması, bazı terbiye efektlerinin elde edilmesinde kullanılır. Bunlar:
* 51-54 Be ‘lik sülfirik asit ile saydamlaştırma sonucu organize imalatı;
* Kimyasal aşındırma(yakma) baskılarda dantelimsi görünümelde edilmesi;
* Yünün karbonizasyonunda bitkisel atıkların uzaklaştırılmasıdır.

Bitkilerden elde edilen liflerin kaynatılması, ağartılması ve boyanmasında dikkatle hareket etmek gerekir. Hidroselülozun asetil ve hidro bileşiklerinin çözülme kabiliyeti yüksek bulunan hidroselüloz ile elde edilmesi kolay olduğundan viskoz suni liflerinin, selüloz asetat ve selüloz format bileşiklerinin elde edilmesinde kullanılan bir hammaddedir.
Hidroselüloz elde etmek için bir miktar glasiyal asetik asit alınır, bunun rengi sararıncaya kadar içine klor gazı sevk edilir. Bu suretle elde edilen çözelti 50-60 C kadar ısıtılır. Bunun için 5 kısım çözeltiye bir kısım pamuk hesabı ile lif katılır. Bir süre sonra bunun içinde pamuk erir,kıvamlı bir sıvı haline gelir. Bundan alınan numune, su ile kolaylıkla karışabilecek hale geldiği zaman, ısıtma işlemine son verilir. Elde edilen bu çözeltinin reaksiyonu nötr oluncaya kadar bir alkali çözeltisi ile yıkanır. Daha sonra kurutulur.
Hidroselülozu iyotlu çinko veya iyodo iyot de potasyum çözeltisi ile muamele edersek maviye boyanır. Saf selüloz ise bu çözeltilerde menekşe rengini alır. Bundan başka selüloz 180 C’de sararır ve sonra karamelleşir.buna karşılık hidroselüloz bu hali 130-150 C’de gösterir.
YÜKSELTGEN MADDELERİN SELÜLOZ ELYAFINA ETKİSİ


Yükseltgen maddeler ılıman koşullar altında selüloz elyafla çeşitli reaksiyonlar gösterirler. Ancak kontrolsüz işlemlerde, makromolekülleri parçalayarak elyafın zarar görmesine neden olurlar. -
Selüloz makromoleküllerini oluşturan her bir glikoz yapıtaşında yükseltgenebilecek çeşitli alkol grupları mevcuttur. Bunların yükseltgenmesiyle aldehit, karboksilli asit, keton meydana gelir ve oksiselüloz oluşur. Daha ileri derecede C-C bağları kopar, yükseltgenme devam ettiğinde altılı halka açılarak esterselülozu oluşumuna kadar etki eder. Esterler bazlarla muamele edildiğinde, kendilerini meydana getiren alkol ve asidin tuzuna ayrılırlar. Bu nedenle, esterselülozlar bazlarla muamele edildiklerinde ester grubu üzerinden birbirine bağlı olan glikoz yapıtaşları birbirinden ayrılırlar. Yani, makromoleküllerde kopmalar olup polimerizasyon derecesi düşer.

Oksiselülozlar indirgen özellik gösterir. Karboksilli asit grubu olan selüloz elyaf bazik boyarmaddeler ile boyanır.
Esterselülozu oluşması dışındaki reaksiyonlar selüloza zarar vermediğinden yükseltgen ağartma maddelerinin kullanımının herhangi bir sakıncası yoktur. Ancak, selüloz elyafından yapılan mamüllerin ağartılmalarında çeşitli yükseltgen maddelerle çalışırken koşulları reçeteye göre ayarlamaya dikkat edilmelidir. Aksi halde, ağartma maddeleri ile reaksiyonlar kontrolsüz ve ağır koşullarda yapıldığında direkt oksijen köprülerinin kopması sonucu lifler zarar görür.
Oksiselülozun direkt boyalara karşı afinitesi selüloza nazaran daha azdır. Oksiselülozlar katyonları, metal tuzları oldukça kuvvetli olarak tutar ki bu oksiselülozu karakterize eden bir olaydır. Oksiselülozun bazik boyalara karşı afinitesi yüksektir. Bu nedenle bu boyalarla mordansız olarak boyanabilirler. %0.5’lik metilen mavisi 70 C sıcaklıkta koyu mavi renge aynı boya banyosu içinde tabii selüloz ise daha açık şekilde boyanır.
1348  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Geçmişten Günümüze Ev Tekstil Ürünleri : Ocak 25, 2010, 09:36:44 ÖS

Ödev/Tez'in Kategorisi : Tekstil
Ödev/Tez'in Dosya Türü : Microsoft Word
Ödev/Tez'in Kaynakçası : YOK
Ödev/Tez'in Sayfa Sayısı : 2
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE EV TEKSTİL ÜRÜNLERİ

Yrd. Doç. Dr. Kemal Türker
GOP Ün. Güz. San. Blm. Bşk.


Geçmişten günümüze ev tekstil ürünleri:
Yüzyıllar boyunca değişik isimlerle anılan yazma, Anadolu’da yıllardan beri başörtüsü olarak bilinir. Fakat yazma, yalnızca başörtüsü değildir. Bu sanat dalının ürünleri yastık, yorgan yüzü, seccade, bohça, sofraaltı, yemeni, peşkir, mendil, kavuk örtüsü, av örtüsü gibi pek çok çeşitleriyle insanımızın günlük yaşantısının vazgeçilmez eşyası olmuştur. Yazma motifleri yıllardır ev tekstil ürünlerinde kullanılagelmiş, bunlar genç kızlarımızın çeyizlerinde hatta saray eşyaları arasında yer almıştır.
Pamuklu kumaş üzerinde komppozisyonlar oluşturarak elle motif çizmek, özel bir fırça ile boyamak veya bu iş için oyulmuş ağaç kalıplarla basmak yoluyla uygulanan zanaata, “Yazmacılık” adı verilir. İstanbul yazmaları desen kaynağının özünü doğadan alarak kendi adına özel tasarım kimliğini ortaya koymuştur. Doğadan aldığı çiçek, ağaç, kuş motifleriyle kendi inanç ve tasarım öğelerini saptamış, doğayı gerçek anlamı dışında yeniden tasvir etmiştir. Osmanlılar döneminde özellikle kandilli yazmaları kalemişi yazmalarıyla ün salmış, yaptığı bohça, yorgan ve yağlıklarda (Peşkir) zengin çiçek ve ağaç sembollerini kullanmıştır.
Evliya Çelebi 17. Yy’da yazdığı seyahatnamesinde yazmacılar için, “Esnaf-ı Nakkaşan-ı Yağlıkcıyan” tabirini kullanır ve, “Bunlar yumayun bezler üzerine siyah kalemkar ederler” der. Şehzade Mehmet’in sünnet düğünü sebebiyle hazırlanan el yazması minyatür kitabında basmacı adını taşıyan bir esnaf takımından söz edilmektedir ki, yapılan resmi geçitte yazmacıların ellerindeki kalıplarla düz kumaşlar üzerine altın ve gümüşle birlikte renkli motifler bastıkları belirtilmektedir.
Anadolu’da ise yazmacılık genellikle tekstil ürünlerinin yapıldığı merkezlerde kurulmuştur. Her yöre kendince ev tekstil ürünlerinin bazı çeşitlerine daha fazla yönelmiş, üretimde o çeşitlere ağırlık vermiştir. Kastamonu tekstil üretimi yanında hayvan figürlü yazmaları ile anılır. Tokat, en büyük yazma merkezidir. Üzüm, elma, kiraz gibi meyve çeşitleri bol motifli yazmaları ve diğer ev tekstil ürünleri ile tanınır. Evliya Çelebi Tokat’ta imal edilen yazmalar için (1656), “Beyaz pembe bezi diyar-ı Lahor’da yapılmaz. Güya altın gibi mücelladır. Kalemkar basma yüzü, münakkaş perdeleri gayet memduh olur” der ve övgü ile söz eder. Gaziantep ipekli yazmaları ile, Hatay keten ve pamuk karışımından kumaşlara yapılan yatak örtüleri ve yaygıları ile, Elazığ, “Çit” denilen baskılarıyla, Malatya ve Adıyaman , “Bervanik” denilen boya sökme tekniğiyle yapılan önlükleriyle bilinir ve tanınır. Ama, yazının girişinde sözü edilen tüm ev tekstil ürünlerinin çeşitleri her yörede isteğe göre günlük kullanım eşyası olarak yapılmış ve üretilmiştir.
Yazma Desenli Yağlık (Peşkir): Günlük kullanım eşyası içinde yeralan yazma desenli peşkirler özellikle genç kızların çeyiz eşyası içinde önemli bir yer tutar.
Yazma Seccade: Dini duygulara hizmet veren yazmacılık namaz kılanın altında seccade, başında ise, “Namaz örtüsü” olmuştur. Yazma seccadelerde tıpkı oyalı yemeniler gibi çeyiz eşyalarıdır. Konuklar için kullanılmak üzere her evde bir yazma seccade mutlaka bulundurulur. Seccadeler, dikdörtgen biçimindedir. Başın secdeye geldiği yerde bir kandil motifi, ayak ucunda ise ayakların basılacağı motifler vardır.
Yorgan Yüzü: Yazma desenleriyle hazırlanan yorganlar da çeyiz eşyaları arasında yer alan önemli ev tekstil ürünlerindendir. Yazma desenli yorgan örneği, Safranbolu, “Karaosmanlar” ailesinden Fatma Kızılay’ın çeyizinden temin edildi. Torunu GOP. Ün. Arş. Gör. Aysun Erginer’e hatıra kalan 1930’lu yıllara ait bu yorgan, zarif motifleri ve ince işçiliği ile dikkat çekmektedir. Yorganın Kastamonu yöresinde yapıldığı tahmin edilmektedir.
Günümüzde El Sanatları Geleneğine Bağlı Olarak Sürdürülen, Yazma Desenli Ev Tekstil Ürünleri
Toplumumuzda eski el sanatlarına sahip çıkılması içtenlikle arzulanmaktadır. Türk halk sanatları arasında yazmacılık diğer türlere oranla hepsinden daha fazla bu ilgiye hak kazanmıştır. Bu nedenle yitirdiği anlamı ve kaybettiği geçerliliği bilimsel çalışma ve araştırmalarla ona tekrar kazandırılmalıdır. Yazma desenleri ile ilginç dekoratif yüzeyler meydana getirilmeli, geçmişin desenlerinden yararlanılarak günümüz tasarım anlayışına uygun dekoratif kumaşlar ve kompozisyonlar oluşturulmalıdır. Yazma desenleri günümüz mefruşat tasarımlarına aktarılmalıdır. Nostalji temaları kullanılarak ev tekstil ürünlerinin desen tasarımında bu kaynaktan bol bol yararlanılmalıdır. Bu konuda öğretim görevlisi Gülşin Oral, Ev Tekstili Dergisi’nin 28. Sayısında, “Değişen dünyada değişiklik tutkuları yeni arayışları da beraberinde getirmektedir. Özellikle tekstil sektörü gibi hareketli ve renkli bir ortamda giysiden mefruşata her alan bundan etkilenmektedir. Özellikle ulaşılamayan, özlem duyulan değerleri güncelleştirmek, son yılların en etkili mesajı olmuştur” demekte, aynen katılıyorum.
Masa-Sandalye Örtüleri, Çantalar, Perdeler, Yastık Örtüleri, Peçete Takımları, Fiskos Masa Örtüleri
Günümüzde ev tekstil ürünlerinde geçmişin motiflerinden yararlanılarak değişik tasarım ve düzenlemeler yapılmaktadır. Masa örtüsü, perde, fiskos masası örtüleri, çantalar, yastık örtüleri değişik düzenleme ve tasarımlarla dikkat çeken ürünler arasındadır. İki değişik desenli yazmadan oluşan yastıklar, düz kumaşlar üzerine değişik formda kesilmiş yazmalarla düzenlenen masa örtüleri , sofra altı örtülerinin küçültülmüş ölçülerdeki desenlerinin çanta ve fiskos masası örtülerine basılarak değerlendirilmesi yeni arayışların ürünleridir. Özellikle ev hanımlarının ağaç kalıplarla masa örtülerine, fiskos örtülerine, yatak örtülerine, bohçalara, perdelere, mendillere, peçete takımlarına, TV örtülerine baskı yaptırarak yazma desenleriyle süslü ev tekstil ürünlerini çeyizlerine koyma geleneğini sürdürmeleri yazma desenlerinden vazgeçilemeyeceğinin bir göstergesidir.
Keklik Av Örtüsü
Diyarbakır Lice’nin, “Keklik Av Örtüsü”, günümüzde el sanatları geleneklerine bağlı sürdürülen yazma örneklerinden biridir. Bir gereksiniminden doğan keklik örtüsü halk tarafından avda kullanılır. Yazma ustalarının kendilerine göre usluplandırdıkları keklik örtüsü, bölgenin doğal yapısına uygun olarak kurdun köşelerde beklemesi, yılanın iki taraftan yaklaşması gibi halk resimlerinin tasvirlerine uygun düşer. Kaba pamuklu köy dokumasından yapılan örtü, karakalem ahşap yazma kalıplarıyla basılmaktadır. Örtünün ortasındaki keçeden kesilmiş kulaklarla örtü hareket ettirilir. İki el açılarak perde gibi tutulan örtünün arkasında duran avcı, keklik sesleri çıkararak keklikleri etrafına çağırır.
Resimaltları 1- Bohça (İstanbul)
2- Yağlık (Peşkir)-Kandilli (İstanbul)
3- Seccade (İstanbul)
4- Fatma Kızılay’a ait yorgan (Kastamonu)
5- Yazmalardan üretilmiş yastıklar (Tasarım:Kemal Türker)
6- Hitit desenli, serigrafi baskı fiskos örtüsü (80x80)
7- Birkaç parçadan hazırlanan Tokat yazma desenli fiskos örtüsü
8- Yazma desenli çanta (Serigrafi baskı)
9- Ağaç baskı masa örtüsü
1349  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Dikiş Makinaları : Ocak 25, 2010, 09:34:04 ÖS
.GİRİŞ VE ÖNSÖZ



I.1. Önsöz


Gelişen teknolojisinin en önemli ürünlerinden biri hiç kuşkusuz bilgisayarlarıdır. Yaşantımızda her alanda tüm ağırlığıyla yerini alan bilgisayarların gelişmesi çok süratli olmakta ve bu konuda her geçen gün yeni bir aşama kaydedilmesi özellikle dikkati çekmektedir. Bilgisayar kullanımı, diğer endüstrilerde olduğu gibi tekstil endüstrisinde de günden güne önem kazanmaktadır. Bilgisayar, bilgi işlemdeki sürat ve hassasiyeti arttırır ve kalitenin gelişmesini, üretimin yükselmesini sağlar.

I.2. Giriş


Bu projede CAD ve CAM sistemlerinin zaman ve hız açısından yarar sağladığı, CAD ve CAM sistemlerinde kullanılan firmalar üzerinde durulmuştur. Bilgisayar getirdiği yararlardan sarım kesim ve dikim makineleriyle üretimin çok hızlı bir şekilde arttığı gözlenmiştir.

Giysi tasarım özellikleri, dizayn ve moda üzerinde durulmuş.

Ayrıca CAD ve CAM sistemlerinde ilgili firma adresleri verilmiştir.

Kaynaklar


Lectra Systemes Katalogları
T.K.A.M. konfeksiyon teknolojisi kitapları
IMB-Köln 2000 konfeksiyon makineleri fuarında CAD sisteminde görülen yenilikleri yazan öğretmen
Yrd.Doç.Dr.Ender Yazgan BULGUN (Dokuz Eylül Üniv.Tekstil Müh. Böl.)
CAD/CAM sistemlerinin işlevleri ve IMB’93 Köln konfeksiyon makineleri fuarında CAD/CAM sistemlerinde sunulan yenilikleri inceleyen öğretmenler
Tekstil Yük. Müh. Belgin BOZKURT E.Ü. Tekstil Müh. Böl.
Tekstil Yük. Müh. Ender Bulgun E.Ü.Tekstil Müh. Böl.
Tekstil Yük. Müh. Sevil YEŞİLPINAR E.Ü.Tekstil Müh. Böl.


DÜZ DİKİŞ MAKİNELERİ


Düz dikiş makineleri temel bir dikiş olan düz dikişi gerçekleştiren makinedir. Bu makinelerde dikiş oluşumu iğnenin aşağı-yukarı hareketi ve kavrayıcının iğne ipliğini yakalayarak ipliklerin birbirine bağlanması ile meydana gelir.

Klasik düz dikiş makineleri alt transportludur. Kalın kumaşlarda, birleştirme dikişlerinde ya da astar, vizotin, kumaş gibi birkaç malzemenin birlikte dikildiği durumlarda üst transportlu ve iğne transportlu makineler kullanılır.

Düz dikiş makinelerinde diferansiyel transport da kullanılmaktadır. 301 tip dikiş yapan dikiş makinesi, düz dikiş makinesi olarak adlandırılır. Diğer makineler özel makineler olarak kabul edilir. Çünkü; 301 dikiş sınıfı makine, pek çok giysiyi yapabilmek ya da giysi yapımında pek çok işlemi yapabilmek için kullanılabilecek tek makinedir.

S=2112’deki tek resim

OVERLOK DİKİŞİ


Kumaş kenarlarını tutturmak, emniyete almak için kumaş kenarlarının düzeltilerek temizleme ve sürfile etkisi oluşturacak şekilde iplikle sarılmasıyla yapılan makine dikişidir.

Overlok Dikişi Kullanım Yerleri

Overlok dikişi;
- Özellikle örme kumaşların giysi paçalarını birleştirmede,
- Kenar temizleme, sürfile ve bitirmede,
- Lastik gibi malzemeleri giysi paçalarına eklemede,
- Özel aparatlarla dikiş yapmada (biye dikme gibi)
- Dekoratif ve stil amacıyla; maul veya dantela kenarı yapmada kullanılır.




Kot (Jean, Denim) Overloğu:

Kot giysilerin özellikle iç paça ve yan birleştirmelerinde kullanılan overlok makineleridir.
S=2139 Tek resim S=2150’de Tek resim

KAPAMA DİKİŞİ

Kapama (örtme) dikiş makinelerine örnek olarak;
a) Karyokalı reçme dikiş makinesi
b) Filatlok dikiş makinesi verilmiştir.

a) Karyokalı reçme dikiş makinesi

Genellikle örme giysilerde süsleme ve baskı amacıyla kullanılan makinelerdir. Üç iğneli iplik kesme tertibatlı ve eksantirik kumandalı olan karyokalı reçme makineleri açık halde veya önceden kapanmış triko giysilerin dikiminde kullanılır.

b) Filatlok dikiş makinesi

İki kumaşın yanyana dikilmesi ve aynı zamanda kenarlarının kesilmesinde kullanılan makinelerdir. Filatlok makinesinde yatay olarak çalışan kumaş kesme tertibatı ve otomatik ayarlı diferensiyel transport tertibatı bulunur.

Filatlok makinesi triko, iç çamaşırı, eşofman vb. örgü giysilerin dikiminde kullanılır.

ÇİFT İĞNELİ DİKİŞ MAKİNELERİ

Çift iğneli dikiş; belli aralıklı iki iğne ve bunlara ait dikiş mekanizması ile donatılmış, aynı anda iki paralel dikiş sırası oluşturan bir dikiş tipidir.

Bu makinelerin farklı standartlarda ve çeşitli iğne deliklerinde olan tipleri vardır. Yanyana duran iki dikişin orta çizgileri arasındaki mesafe, dikiş mesafesi olarak tabir edilir.

İki dikiş arasındaki mesafe kumaş ve giysi türüne bağlı olarak örneğin; kot çift iğnesinde 7mm. gömlek çift iğnesinde ise 4mm. olarak kullanılır.

Çift İğne Dikişi Kullanım Yerleri

- Birleştirme dikişlerini takviye etmek için
- Giysi kenarlarını süslemek için
- Verev bant takmak için
- Lastik, kordon gibi bir malzeme ile birlikte ya da ayrıca kıvrılma yapmak için kullanılır.

S=2178’de bir resim

ZİKZAK DİKİŞ MAKİNESİ

Zikzak dikiş makinesi genişliği ve boyu ayarlanabilen zikzak dikiş yapan, düz dikiş makinesi olarak da kullanılan dikiş makinesidir.
Zikzak makine dikişinin kullanım yerleri şunlardır:
- Örme ve esnek kumaşların birleştirilmelerinde
- Kenar bitimlerinde
- Giysi kenarlarına lastik uygulamada
- Mayolarda
- Dekoratif ayrıntı olarak ve süs eklemede kullanlır

S=2190’lı bir resim


KOL DİKİŞ MAKİNELERİ


Kol takma işlemi birleştirme dikişinin uygulandığı kol bölümünün ön ve arka bedendeki farklı duruşu, dikilecek beden ve kol parçasının birleştirme hatalarının farklı uzunluklarda olmasından dolayı mola verilmesi ve önemli bir fonksiyonel işlem oluşu nedeniyle zordur; tecrübeli ve usta bir dikim operatörü gerektirir.

Ancak yeni geliştirilen bilgisayarlı makinelerde, kol ve beden eğrileri uzunlukları, verilmesi gereken mola miktarları ve yerlerinin makine bilgisayarına verilmesi ile makine kullanmayı bilen ve basit işlemler yapabilen bir operatörün kol takabilmesi mümkün olmaktadır.

Bu şekilde, tecrübeli operatöre gerek olmadan kaliteli, verimli çalışma olanağı elde edilir.
S=227’de bir resim

CAD VE CAM SİSTEMLERİ HAKKINDA BİLGİ

CAD ( Computer Aided Desing – Bilgisayar Destekli Tasarım)
CAM (Computer Aided Monufacturing – Bilgisayar Destekli Üretim)

CAD: Bilgisayar yardımıyla bir ürünün biçimlendirilmesini ifade eder. CAD sistemleri; dokuma, örme ve baskı kumaş yüzeylerinin renk ve desen açısından tasarlanmasıyla hazır giyim sanayinde giysi model tasarımı, kalıp hazırlama, kalıp serileme ve kesim planı hazırlama aşamalarında kullanılmaktadır. Günümüzde bu sistemler ile iki veya üç boyutlu çalışmalar yapmak mümkündür. CAD grubu sistemler için; bilgisayarlı renk, örme dokuma tekstil yüzeyi, baskı nakış deseni, model ve kalıp tasarımı ve kesim planı hazırlama sistemleri girmektedir.

CAM: Bilgisayar yardımıyla insandan kaynaklanan hata payının en aza indirilmesi ile yapılan üretimi ifade eder. Bu programlarda bilgisayarın doğrudan makinelere ya da parçaları kontrol etmesiyle üretimin sağlanması mümkündür.

Örme ve dokuma kumaşlarının yapı ve desen tasarımı CAD sistemi ile yapıldıktan sonra CAM sayesinde kumaşların istenilen tasarım özelliklerine uygun olarak makine tarafından yapılan üretimi yönlendirip kontrol edebilmektedir. CAM grubu içine bilgisayarlı iplik, örme, dokuma, terbiye, dikiş makineleri, kumaş serim ve kesim sistemleri, hazır giyim üretim aşamasında kullanılan taşıyıcı sistemler ve nakış makineleri girmektedir.



Yatırım zamanına karar vermeden iki soru önemlidir.

1. İşler durgunlaşırken yatırım, önümüzdeki 6-12 ayı etkiler mi?
2. Yatırımın varolan maliyetler ve performansla karşılanıp karşılanamayacağı (kredi almadan)

İkisi de evet ise beklemeden yatırım yapabiliriz. Seçim yaparken entegre büyüyebilen bir sistem seçilmeli.

Hazır giyimde CAD kullanımı birbirinden farklı iki alanda gelişiyor.

1. Moda ve desen tasarımı
2. Kalıp serileme

CAD sistemleri fiyatları 40000$
Esas pahalılığı platter (çiziciler) oluşturuyor. (20000-25000$)

ASSYST: Almanya menşeyli bir sistemdir. Sistem bir unix versiyonu olan HP-Unix üzerinde çalışmaktadır.

Assyst unixin sağladığı hız ve çoklu kullanım olanaklarını oldukça iyi kullanmaktadır. Ayrıca kısmi, grafik kullanıcı Arcyuzu (GKA) ya da sahiptir. Arcyuzu (GKA) sistemdeki bilgilere ulaşma hızını arttırır. Modern bağlantısı ile sınırsız uzaklara soft ware desteği verilmektedir. (internet gibi)

Kalıp ve kesim planı üzerine Assyst’ın önerdiği kullanımlar şunlardır:

a) Assyccd: Tüm model kalıp hazırlama, kalıp serileme, model uygulama işlemleri bu bölümde yapılmaktadır. Assyccd tek menü altında çalışabilmektedir.
b) Assylcy: Kesim planı ile ilgili işlemler burada yapılmaktadır. Kesim planı hazırlığı sırasında kullanılacak fonksiyonları seçmek için ekrandaki menüler yerine klavyede komutların tanımlandığı tuşlar kullanılmaktadır. El ile yerleştirmenin yanısıra otomatik yerleştirmede yapılabilir.
c) Summit: Assyst çizgiler için bu sistemleri önermektedir. En çok kullanılan, Assyst çizgisi, summit adı verilen, kağıdı ileri-geri hareketle, kalemli bir çizicidir. Fiyatı ucuz olmakla birlikte çok gürültülü çalışmaktadır.
Wild TA 500 ise de klasik kalemli çiziciler

GERBER: ABD kökenli olan Gerber, Gerber Garment Technology (GGT) tarafından üretilmektedir. DOS sistemini kullanan Gerber kendine özgü çoklu çalışma ortamı ile istenildiğinde iki monitör ile de çalışabilmektedir. Sistem aynı zamanda Windows uyumlu olarak da kullanılabilmektedir. Gerber’in CAD ile çalışmada önerdiği sistemlerden bazıları şunlardır:

a) Artworks (Tasarım Sistemleri): Konfeksiyon ürünlerinin tasarımı, üretimi ve pazarlanması için gereken sanatsal çalışmaları kolaylaştıran bir grafik program grubudur. Bu programlar ile model, desen, teknik çalışmalar yapılabildiği gibi fiyatlandırma çalışmaları da yapılabilmektedir.
b) Accu Mark: Kalıp hazırlama, serileme, model uygulama ve kesim planı hazırlama fonksiyonlarına sahip paket programlardır.
Gerber’in özellikle fonksiyon işletmesi için çok önemli olan kesim planı programı oldukça gelişmiştir.
c) Accu Mark Silhcutte: Dijital bir masa üzerinde elektronik bir kalemle kalıp hazırlarken, kalıp aynı zamanda sisteme aktarılmaktadır. Ayrıca hiçbir ürün silvet masası üzerine yerleştirilerek aynı kalem ile giysi hatları üzerinden geçerek giysinin kabaca kalıbının sisteme aktarılması mümkündür.
d) Accu Plat – Accu Jet – Micro Jet Platters: Gerber çizici olarak kullanımı en yaygın olan Accu Plat kalemli çizicilerin son yıllarda Accu Jet ve Mikro Jet, İnk-Jet çizicilerde piyasaya sürmüştür.

KALIP SERİLEME

Kalıp serileme; ana beden ölçüsü ya da orta beden ölçüsünden küçük ve büyük beden ölçülerinin basamaklı (kademeli) olarak orantılı bir şekilde üretilmesi için kullanılan teknik bir terimdir.


Bilgisayarla Kalıp Serileme

Bilgisayar yardımıyla yapılan serileme metodudur. Yani bilgisayar yardımıyla yapılan bir model için temel şablonun büyütülme ve küçültülme işlemi yapılır.

Bilgisayarla kalıp serileme tekniği; son yıllarda devamlı olarak geliştirilmiş ve hassaslaştırılmıştır.

Elle yapılan serilemenin dezavantajları;
- Yüksek maliyet ve nitelikli personel gereksinimi
- Hata yapma riskinin fazla olmasıdır.

Buna karşılık bilgisayarla kalıp serilemenin avantajları;
- Eğitimsiz personelin kullanılabilmesi
- Hata kaynaklarını ortadan kaldırarak kalite düzgünlüğünün sağlanmasıdır.

Bilgisayarlı kalıp serilemenin bu avantajlarına karşılık dezavantajı önemli bir yatırım maliyeti getirmesidir. Bu nedenle bilgisayarlı serileme, şimdilik orta büyüklükteki ve küçük işletmeler için çoğu zaman fazla masraflıdır. Daha düşüm masraflı bir seçenek de serileme servis merkezlerinin kullanılmasıdır. Bu merkezlerde, ana kalıplara göre istenilen ölçü basamakları, verilmiş olan ölçü derecelerinin dikkate alınması ile elektronik olarak sınıflandırılırlar.

Bilgisayarla kalıp serilemede; kontür okuma aleti ilk modelin verilerini baz boyutları olarak alıp bellekteki ölçü tabloları ve sıçrama değerlerinin listesi ve ek olarak verilen spesifik model sapma değerleri kullanılır.
Çizgilerin diğer boyutları bilgisayar tarafından hesaplanır ve serilendirilmesi yapılır.
Kalıplarda küçültme ve büyültme işlemleri (serileme) yapıldıktan sonra gerekirse kalıp kenarları kuvvetlendirilir
1350  .::| $ Eğitim & Öğretim $ |::. / Tekstil / Dokuma, Mamül Ve Hambez Kalite Kontrol Işlemleri : Ocak 25, 2010, 09:33:43 ÖS
KALİTE KONTROL İŞLEMLERİ

KALİTE KONTROL YÖNTEMLERİ

Amaca, problemin niteliğine, pratik zorluklara ve maliyet faktörlerine göre geliştirilen bir kontrol sistemi içinde çeşitli her biri istatistik prensibine dayalı farklı yöntemler vardır. Bunlar:

1.Test yöntemleri
2.Muayene
3.İstatistiksel kalite
4.Proses kontrolleri

1.Test yöntemleri:

Ham madde, yarı mamul ve maddelere ait çeşitli özelliklerin saptanması için uygulanan yöntemlere test yöntemleri adı verilir.

Bunlar, bir ölçme aleti ile yapılan ölçmelerin, bunların değerlendirilmesini, eğer ölçülen özellik değişken ise, standart sapmanın yada değişim katsayısının hesaplanmasını ve sonuçların bir standartla karşılaştırılmasını kapsar. Test aletinin seçimi, ölçüm sayısının ve örnekleme planının saptanması, test için harcanan zaman bu yöntemlerle ilgili önemli sorunlardır.

2.Muayene kontrolü:

Muayene, ham madde ya da işlenmiş ürünün tümü üzerinde uygulanan bir kontrol işlemidir. Bu kontrol işlemi, subjektif olarak yapılabileceği gibi, ölçme ya da saymaya dayanabilir. Burada önemli olan husus, tüm yığının kontrol edilmesidir. Bu nedenle muayene, diğer yöntemlerden farklıdır ve her zaman yapılmayabilir. Maliyeti de yüksektir.

3.İstatistiksel kalite kontrol:

Örnekleme teorisine dayanan ve periyodik ölçmelerle kalitenin devamlı olarak izlenmesine dayanan bir yöntemdir. Yığının tümü üzerinde kontrol yapmanın olanaksız ya da çok pahalı olduğu hallerde, geniş zaman aralıkları içinde küçük örnekler üzerinde yapılan ölçmelerle, kalite ile ilgili bilgilerin sürekli biçimde toplanması, kalitedeki bozulmaların saptanarak incelenmelerin yapılması ve önlemlerin alınması için rapor edilmesi biçiminde uygulanır.




4.Proses kontrolü:

Üretim işlemlerinin niteliğine göre, bazı durumlarda kalitenin doğrudan ve zamanında saptanması zor olabilir. Özellikle üretimin birimler halinde değilde, sürekli yapıldığı ya da birim halinde olan üretimin uzun süre aldığı durumlarda, üretim sırasında kontrolü yapılarak, üretim işleminin hatasız yapılması sağlanabilir. Bu durumda, kalite yerine işlemin kontrol edilmesi, örneğin, doğrudan ilişkili olan randımanların izlenebilmesi biçiminde bir kontrol yapılması söz konusudur. Proses kontrolünün istatistiksel kalite kontrolden farklı bir yönü, kontrolün bitmiş ürün ve mamul üzerinde yapılmayıp, üretilmekte olan ürün üzerinde yapılmalıdır.

Dokuma kumaşlarda esas kalite kontrolün yapılması gereken yer dokuma kumaş üreten firmalardır. Dokuma kumaş üreticilerinin kendi bünyesinde ürettikleri kumaşları etkin bir kalite kontrol sistemi ile istenen kalitelerde üretmeleri ve bu şekilde satışa sunmaları en doğru sistemdir. Çünkü kumaş istenen kalitede üretilmemişse bunun tüketici tarafından tespit edilmesi hangi kurallar uygulanırsa uygulansın problemin gerçek çözümü olmamaktadır.

Bir kumaşın kalitesi:

1.Müşterinin istediği kriterler.
2.Üretimin gerektirdiği kriterler tarafından belirlenir

Kumaşın iplik tipi, sitili ve terbiyesi gibi yapısal elemanları fonksiyon veya moda gibi ihtiyaçları belirleyen faktörleri hesaba katmak için belirlenir. Teknik kullanım veya aktif serbest giyim kumaşlarının yalnızca veya başlıca fonksiyonel ihtiyaçları karşılamaları gerekirken giyim malzemelerinde öncelikle renk görünüm, tuşe ve döküm gibi ölçülemeyen veya sadece sınırlı bir dereceye kadar ölçüle bilen moda kriterleri tarafından karar verilir.

Müşteri isteklerinin oluşturduğu kriterler gelecekte de baskın olmaya devam edecektir. Fakat daha yüksek dokuma performansıyla üretimin yönlendirdiği kalite kriterleri daha büyük önem kazanmıştır. Çünkü yüksek hızlar iplikte daha büyük gerilme anl..... gelir. bu değişme durumlarına çare bulmak için bir dokuma makinasına otomasyon ve kontroller tasarlanırken yalnızca bu faktörler değil aynı zamanda sırayla yarı ve son mamulün kalitesine tesir edecek yöntem için imkan sağlaması da hesaba katılmalıdır.

Tekstil mamulleri ve çevrelerinin çeşitlilik ve karmaşıklığı düşünüldüğünde ham maddelerin homojen olmayışından işlem şartlarının istikrarsızlığına kadar dokuma işlemi esnasında kapalı kontrol devresinin ideal temelleri bir matematik modele dayanmalıdır. Model terbiye işlemi ve son kullanım için kumaş karakteristiklikleri gibi iplik hazırlık ve etkin


iplik özellikleri ile ilgili olarak kumaşa tesir eden işlem faktörlerinin kapsamlı bir şekilde izlenmesi, kontrolü ve düzenlenmesi yapılacak yeterliliğe sahip olmalıdır.

Ancak piyasada bazı kumaş üreticileri bu güveni oluşturdukları için bu bölümde tüketici olarak düşündüğümüz konfeksiyon firmaları açısından dokuma kumaşlarda kalite kontrol incelenmiştir.

Dokuma kumaşların kalite kontrol işlemi konfeksiyon işlemlerinde satın alınan, yaptırılan veya kendi bünyesinde üretilen her malda olduğu gibi belirlenen şartlara uygun olarak dokuma kumaş temin etmeyi amaçlar.

DOKUMA KUMAŞ KALİTE KONTROL

Kumaşta iplik, işçilik, makine donanımı, yabancı madde ve çalışma şekli yüzünden oluşan gözle görülüp değerlendirilebilen kumaşın görünüşünü bozan ve kalitesini düşüren unsurlara hata denir.

Dokuma kumaşlarda, kullanılan iplikten, dokuma hazırlık aşamasından, boya ve apre işlemlerinden ve depolamadan kaynaklanan çeşitli hatalar olabilir. Kumaş üreticileri hatalı kumaşları 2. kalite olarak satmak zorunda kalmaktadır.

DOKUMA KUMAŞ HATALARININ SINIFLANDIRILMASI

1.Atkı hataları
2.Çözgü hataları
3.Dokuma hazırlık hataları
4.Dokuma hataları

ATKI HATALARI

Atkı hataları iplikten, atkı hazırlamadan veya dokuma işleminden kaynaklanır. Kumaşın eninde, bir kısmında noktasal olarak veya kumaşın kenarında görülür.

a.Atkı kaçığı: Bir atkı ipliğinin tüm kumaş eninde eksikliğinden dolayı kumaşta bir aralık oluşması şeklinde görülür. Hatalı atkı bobinleri, hatalı tefe, düzgünsüz atkı ipliği nedeniyle oluşur. Hatanın önlenmesi için atkı bobinleri kontrol edilmelidir.

b.Atkı kopuğu: Bir atkı ipliğinin kopması sonucu kumaş eninin bir bölümünde eksikliğinden dolayı kumaşın o bölümünde aralık oluşması şeklinde görülür. Nedeni yanlış cımbar mesafesi ayarı ve hatalı atkı bobinleridir. Besleyiciler, firenler, kenar tertibatları kontrol edilmelidir.

c.Atkı bandı: Atkı bandı hatası, çeşitli nedenlerle kumaşın enine doğru farklı görünüme sahip olması şeklinde görülür. İplikteki periyodik düzgünsüzlük ve düzgünsüz büküm hata nedenidir. Bu nedenle atkı materyali doğru seçilmelidir.


d.İnce atkı: Atkı ipliğindeki uzun periyotlu düzgünsüzlükler sonucu oluşur. Atkı ipliğinde farklı kalınlıkta partilerin karışması sonucu oluşur. Bu nedenle atkı hazırlamada ve dokuma dairesine sevkte farklı kalınlıktaki partilerin karışmamasına dikkat edilmelidir.

e.Yüzen atkı: Kumaşta atkı ipliğinin kumaşın örgüsündeki atkı atlamalarından daha uzun atlama yapması sonucu oluşur. Çerçeve kaldırma veya indirme tertibatlarında problem veya atkı zamanlamasının düzensiz olmasından kaynaklanır. Atkı sevk elemanlarının zamanlama ayarı kontrol edilmelidir.

f.Gergin atkı: Atkı ipliğinde normalden fazla bir gerginliğin oluşması sonucu kumaş kenarında ve kumaş eninde ince atkıdaki gibi iz şeklinde görülür. Nedeni atkı ipliği bobini gergin şekilde sarılmıştır. Bu nedenle atkı ipliği bobini kontrol edilmelidir.

g.Gevşek atkı: Atkı ipliğinde normalden fala bir gevşekliğin oluşması sonucu kumaşın eninde bolluk şeklinde görülür. Nedeni atkı bobinin sarım ayarının düzgünsüz yapılmasıdır.

h.Atkı makası kesiği hatası: Bu hata çerçevelerin zaman ayarının düzgün bir şekilde yapılmamasından kaynaklanır. Bu nedenle çerçeveler kontrol edilmeli ve mekik freni ayarı kontrolü yapılmalıdır.

I.Atkı boncuklanması: Kumaş yüzeyinde atkı ipliklerinin oluşturduğu dokudan ayrılmış kıvrıklardır. Mekik frenlerinin gevşek olması ve ağızlık ayarlarının bozuk olması hata kaynağıdır.

ÇÖZGÜ HATALARI

Dokuma kumaşlarda çözgü hataları iplikten çözgü hazırlamadan ve dokuma işleminden kaynaklanır. Kumaşın boyuna doğru çeşitli uzunluklarda, bütün top boyunca ve noktasal olarak görülürler. Dokuma kumaşlardaki çözgü hatalarının çoğu bütün kumaş boyunca çözgü bitene kadar devam eder.

a.Çözgü kaçığı: Çeşitli nedenlerle bir çözgü ipliğinin kopması sonucu kumaş boyunca oluşur. Nedeni çözgü ipliklerindeki düzgünsüzlük ve hatalı düğümler ve yetersiz haşıllamadır. Bu nedenle haşıllama dikkatli yapılmalıdır.

b.Çözgü bandı: Bir grup çözgü ipliğinin kumaşın boyuna yönde bant şeklinde iz oluşturması şeklinde görülür. Çözgü hazırlamada farklı parti ipliklerinin karışması ve düzgünsüz bükümlü çözgü ipliklerinin kullanılması sonucu oluşur.



c. Kalın çözgü: Diğer çözgü ipliklerinden daha kalın bir çözgü ipliğinin kumaşın boyuna yönünde çizgi şeklinde olmasıdır. Nedeni daha kalın bir atkı bobininin ipliğe karışmasıdır. Bu nedenle cağlık dizilirken bobinler kontrol edilmelidir.

d.İnce çözgü: Diğer çözgülerden daha ince bir çözgü ipliğinin, kumaşın boyuna yönde çizgi şeklinde bulunmasıdır. Çözgü hazırlamada cağlık dizilirken bobinler tek tek kontrol edilmelidir.

e.Gergin çözgü: Kumaşı oluşturan çözgü ipliklerinin normal gerginliğinden daha gergin bir veya bir grup çözgü ipliği nedeniyle oluşan bir hatadır. Kumaşın çözgü ipliklerini gergin olan bölgesinde boyuna yönde atkılarında hafif eğri bant şeklinde görülür. Nedeni çözgü cağlığında fren ayarlarının bir veya birkaçının bozukluğundan meydana gelir.

f.Gevşek çözgü: Diğer çözgü ipliklerinden daha gevşek bir çözgü ipliği nedeniyle kumaşın boyuna yönünde ilmekler ve iç şeklinde görülür. Nedenleri çözgü cağlığındaki fren ayarlarının bozuk olduğundan kaynaklanır. Bu nedenle çözgü cağlığında bütün fren ayarları sabit, istenen gerginlikte olmalıdır.

g.Kirli, yağlı çözgü: Çözgü iplilerinde yağ ve kir lekelerinin olmasından dolayı meydana gelen, genel olarak bu kurallara dikkat edilmemesinden kaynaklanır. Çözgü leventlerinin yağlı ve kirli yerlerde bırakılması, dokumacının kopuk alırken kirli ellerle çözgüye ellemesi, haşıl dairesinde çözgü leventlerinin yağlanması sonucu oluşur.

DOKUMA HAZIRLIK HATALARI

Dokuma kumaşlarda hazırlık işlemlerinden kaynaklanan hatalar, genellikle çözgü yönünde kendini gösterir. Çözgü hazırlama, haşıllama, tahar ve atkı hazırlama gibi işlemlerden kaynaklanır. Dokuma hazırlıktan kaynaklanan kumaş hataları, günümüzdeki dokuma teknolojisinde çok ender olarak görülmektedir.

Otomatik tahar makinalarında sıfır hata ile çalışmakta veya olabilecek hatalar hemen tespit edilerek, dokumaya gitmeden giderilmektedir.

a.Desen hatası: Hatalı gücü taharı sonucu, sırası kayan çözgü ipliğinin örgüyü bozarak kumaşın boyuna yönde iz oluşturması şeklinde görülür. Nedenleri çözgü ipliklerinin, tahar raporundaki sıradan farklı bir sırayla gücülerden geçmesidir.Bunların önlenmesi için tahar dikkatli yapılmalı ve tahar planı doğruluğu kontrol edilmelidir.

b.Tarak tahar hatası: Hatalı gücü taharı sonucu, boş kalan, az iplik bulunan veya çok iplik bulunan tarak dişleri arsında kumaşın boyuna yönde iz oluşması şeklinde görülür. Nedenleri çözgü ipliklerinin taraktan alınırken, yanlışlıkla tarak dişlerinden fazla, eksik geçirilmesi veya atlanması sonucunda oluşur.

Dokuma kalite kontrol işlemi dokuma makinasından alınan toplar üzerinde yapılır. Topların üzerinde hata kontrolü yapıldıktan sonra kontrol defterine lot numarası kumaş uzunluğu kaydedildikten sonra depolanır veya işletmeye işleme gönderilir.

Kumaş üzerindeki hatalar kumaşın kaçıncı metresinde olduğu ve hata cinsi kontrol metraj pusulasına ayrıca yazılır. Eğer hataların sayısı çok fazla ise 2. kalite olarak ayrılır.

Kumaş üzerinde bulunan diğer hatalar şu şekilde sınıflandırılır.

1. En farkı
2. Boy farkı
3. Gramaj hatası
4. Hav çektirmesi
5. Zemin çektirmesi
6. İğne çektirmesi
7. Eksik çözgü
8. Çift çözgü
9. Çözgü renk rapor hatası
10. Farklı çözgü
11. Bordür desen hatası
12. Tarak izi
13. Cımbar yırtığı
14. Sermin patlağı
15. Normal yırtık
16. Dokumacı hatası
17. Top başı hatası
18. Kir lekesi
19. Yağ lekesi
20. Abrajlı ham iplik
21. Abrajlı boyalı iplik
22. Uçuntu
23. Bordür atkı bitlenmesi
24. Renk bitlenmesi
25. Yanlış tel
26. Atkı, çözgü farkı
27. Yarım atkı
28. Çift atkı


HAVLU KALİTE KONTROL

Kalite etmenlerine girmeden önce bir havluyu oluşturan bölümleri inceleyelim.





Şekilden de görüleceği gibi bir havlu; kısa hav, bordür, uzun hav ve kenar bölümlerinden oluşur. Diğer bölümlerin ölçüleri havlu boyutlarına bağlı olarak değişmesine rağmen bez ve kenar ölçüleri konfeksiyondaki otomatik makinalarda kesilerek dikildiği için belirli standart ölçülere sahiptir.

Kenar genişliği 2,5 cm’ den kesinlikle daha az olmamalıdır. Bez genişliği ise 8,5 cm olmalıdır. Bu ölçü birkaç mm daha az veya daha çok olabilir.

Bez ve kenar ölçüleri dışındaki diğer istenilen özellikler havlunun üretildiği tezgaha asılmış olan tanıtım kartından ve dokuma planlamadan öğrenilebilir. Havlunun istenilen özelliği bilinmeden kalite kontrole başlanamaz.



BİR HAVLUDAN İSTENİLEN ÖZELLİKLER

1. Ebatları (örneğin 50*70, 70*140, 80*90 gibi)
2. Bez genişliği
3. Kenar genişliği
4. Kısa hav genişliği
5. Bordür genişliği
6. Uzun hav genişliği
7. 2. bordür genişliği
8. Adet ve gramajı, bornozluk ise gr/m, gr/mtül
9. Hav deseni ve renkleri
10. Bordür deseni ve renkleri
11. Ana atkı ve bez atkısı renkleri
12. Hav ve bordür desen ve renklerinin havlunun doğru yüzeyde olması
13. Kirli havlularda bordürde kullanılan polyester, floş, merserize veya pamuk atkılarının doğru ve yerinde kullanılması

Yukarıdaki özelliklerin ilk 7 maddesi dokumadan gelen havlu topu kalite kontrol masasına alınmadan yerde açılarak ölçülür. 8. madde için kalite kontrol esnasında topun boy adedi sayıldıktan sonra boy adedi ile bir boydaki en adedi çarpılarak topta bulunan havlu adedi hesaplanır. Topun toplam ağırlığı tartılarak gr olarak ağırlık havlu adedine bölündüğünde bir havlunun gramajı gr/adet olarak bulunmuş olur.

Örnek olarak 75 boy sayılan bir plaj havlusu topu, her boyda 3 en bulunduğundan 75*3= 225 adet havlu bulunmaktadır. Top tartıldığında 90 kg =90.000 gr geldiğine göre 90.000/225= 400 gr/adet olarak bir havlunun gramajı hesaplanır.

Diğer maddelerde belirtilen özelliklerde titizlikle incelenerek hata olup olmadığı tespit edilir.


Bütün bu özelliklerden herhangi birinde hata görüldüğünde derhal hiç zaman kaybetmeden dokuma salonuna gidilerek ve hatalı üretim yapan tezgah durdurulur. Posta ustasına haber verilerek hata gösterilir. Ayrıca hata hakkında rapor tutturulur.


Yukarıda anlatılan özelliklerde başka dokuma üretimi esnasında yapılan hatalar vardır.





GENEL HAVLU DOKUMA HATALARI


1.Hav çektirmesi:

Çözgü boyunca olursa: Hav ipliklerinin birbirine yapışması veya uçuntu, hav akışını engelleyen bir pislik yada havların çaprazlığı nedeniyle hav eksikliğinden kaynaklanır. Ayrıca çözgüde uç gelmesi halinde de havsız bölgeler oluşabilir.

Atkı yönünde olursa: 5-10 cm genişliğinde hav çektirmesi olursa hav kopuşlarında hav levendi gevşemesi gerekirken gevşemiyorsa dokumacının kopuk almak üzere hav ipliklerinin arasına eğilmesiyle oluşur. Dokuma posta ustasına haber verilerek hav gerginliğinin ayarlanması gerekir.

2.Uç hataları: Atkı kopuşlarında aynı ağızlıkta eksik veya fazla atkı bulunması

3.Havda renk hatası: Dokumacının kopan iplik yerine yanlış hav rengi bağlaması veya ulak sonucu yanlış renk kullanması

4.Zeminde renk hatası: Renkli zeminlerde kopan iplik yerine yanlış renk bağlanması

5.Havda eksik tel: Hav yüzeyi oluşturan ipliklerin eksik veya fazla atılmasıyla meydana gelir.

6.Zeminde eksik tel:Zeminde kullanılan atkı ipliğinin eksik veya fazla atılması.

7.Atkı parçalanması: Atkı ipliğinin zayıf olması sebebiyle koparak 1-2 cm genişliğinde atkısız bölgeler oluşur.

8.Hav düşüklüğü: Bezden havluya veya bordürden havluya giriş çıkışlarda havın geri çekilmesi sonucu hav yüksekliğinin düşmesidir.

9.Bordür veya beze giriş çıkışlarda ara

10.Dizim hatası(tahar hatası): Jakarlı tezgahlarda kopuştan sonra malyon sırasının karşılaştırılması sonucu desenin bozulması dizimin kopması yada altlarının pislik tutması veya jakar platinlerinin arızası sonucu desende hata oluşturması

11.Atkı yığılması

12.Yağ lekesi:Bunlar çeşitli nedenlerle kumaşa bulaşabilecek lekelerdir. Hata teşkil ederler.

13.Boy başı olmayan havlu

14.Bitlenme: Özellikle renkli havlarda alt yüze hav yapması gereken hav ipliklerinin üst yüze ait hav renklerinin arasına serpme şeklinde çıkması

15.Duruş izi: Ara veya sıklık şeklinde görülür.

16. Bozuk kenar örgüsü

17.Havda farklı numarada veya diğer havlardan farklı boylarda hav ipliği: Dokumacının uç geldiğinde dışarıdan bobinden iplik vermesi ve gerginliğinin ayarlamaması sonucu oluşur.

18.Bordür atkısının hav olan bölgeye kaçması

19.Yarma: Havların arasına havsız bölgeler var hissini verecek şekilde çizgi çizgi boşluklar oluşması

20.Kenar örgüsü örmemesi: Havlu kenarının boya ve terbiye işlemleri süresince sökülmesini önlemek için havluların dış kenarlarında çapraz kenar örgüsü bulunması gerekir. Kenar örgüsü bozuk olan havluların kenarları boyahanede sökülerek kenar daraldığı için konfeksiyonda kenar dikişi yapmak mümkün olmaz ve bu havlular hatalı olarak ayırmak zorunda kalınır.

21.Koyu renkli kenar örgüsü ipliği: Koyu renkli ipliklerin boya ve terbiye işlemlerinde boyalarının bir kısmı sökülerek havluda lekeler oluşturur. Bunun için havlunun kendisi koyu renkli ve ipliği boyalı olmadığı takdirde koyu renkli kenar örgü ipliği kullanılmamalıdır.

22.Top başı bezinin kısa olması:Tezgahta top kesilmeden önce 25 cm genişlikte bez dokunarak bu bezin ortasından top kesilir. Top başı bezi kısa olduğu takdirde boya terbiye işlemlerinde toplar birbirine dikilirken son havlulara zarar vermeyeceğinden titizlikle top başlarındaki bez genişliğinin kontrol edilmesi gerekir.

23.Dalgalı hav: Dokuma tezgahında hav besleme sistemindeki aksaklıklar nedeniyle havın gergin ve gevşek gelmesine bağlı olarak hav yüksekliğinin dalgalı olması

24.Çözgü kopuşlarında uzun bırakılan uçlar:Her çözgü kopuşunda ipliklerin yanlış bağlanması sonucu ipliklerin bol bırakılması sonucu oluşur. Düğüm veya neps oluşumuna neden olur.

Kalite kontrolcü başından beri anlatılan bu hataların hiçbirini gözden kaçırmadan tespit edip dokuma sorumlularını haberdar etmek zorundadır. Ayrıca cımbızla düzeltilebilecek hataların kalite kontrolcü tarafından mutlaka düzeltilmesi gerekir.

Kalitesine bakılan topun üzerine aşağıdaki bilgiler yazılır:

Tezgah no
Ebat
Adet
Kg
Gr/adet veya bornoz ise gr/mtül
Firma kodu
Vardiya

Örneğin ;

Tezgah no Ebat Adet kg Gr/adet Firma kodu Vardiya

SR1 50*100 250 60 240 DEBA 1


Eğer kontrol edilen malda hata oranı yüksek ise ve hata raporu yazılmış ise adet hanesinin hemen altına rapor numarası da yazılır.

Bornozlarda adet olmadığı için topun metresi ölçülür. Topun ağırlığına bölünmesi sonucu mtül ağırlığı bulunarak gr/adet yerine gr/mtül yazılır.

Örneğin ;

Tezgah no Ebat Boy(metre) gt/mtül Firma kodu Vardiyalar

WT1 Bornoz 150 450 B-3527 3

Bornozlarda da havluda belirtilen hataların içeriği hemen hemen aynıdır. Ayrıca bornozluklar konfeksiyonda kat kat serilerek kesildiği için sık sık tekrar eden hatalar havlularda olduğu gibi sadece hatanın olduğu havluya değil dikim sonucu birçok bornoza dağılacağı için çok daha fazla zarara sebep olabilir. Bu nedenle tekrar eden hatalar konusunda daha titiz davranmak gerekir.




.
HAMBEZ KALİTE KONTROL İŞLEMLERİ

Ham bez kalite kontrol işlemleri fason olarak dokunan kumaşlar için veya fabrikanın kendi kumaşları üzerine yapılır. Kumaşlar fabrikada ilk olarak ham bez kalite kontrol bölümüne gelerek üzerindeki hatalar tespit edilir. Kontrol işleminde en çok 4 nokta sistemi kullanılır.

4 Nokta sistemi: Ham bez kumaşlarda;

50000 ve yukarısı %5
10000 ve 50000 arası %18
10000 ve üzeri %10
10000 ve 5000 arası %10
5000 ve 1000 arası %20
500 ve aşağısı %100

kontrol edilmektedir. Ortalama hata puanının veya 1. kalite oranının kabul sırasında olması halinde kontrol edilen miktarın %20’ si kontrol edilir.

Puanlama:

1. hata puanı 0 ile 7.5 cm Eni ve boyuna kadar.
2. hata puanı 7.5 ile 15 cm Eni ve boyuna kadar.
3. hata puanı 15 ile 23 cm Eni ve boyuna kadar.
4. hata puanı 23 cm’ dan fazla

Hata puanı ortalamasının hesaplanması şu şekildedir:

Toplam hata puanı * 100= % parti ortalama hata
Toplam metre* En

Ortalama hata puanı kabul kriterleri:

Konfeksiyon siparişi %11
Fason sipariş %13
Havlular için kabul %13
Mamul siparişi için %15
Çarşaflar için % 18
Döşemelikler için %20

Ortalama hata puanı kabul kriterleri dışında kalan fazla hata içeren kumaşlar 2. kalite olarak ayrılır. 2. kaliteye ayrılan kumaşlar için ise kabul kriteri %30 dur. Bunun dışında kalan oranlardaki kumaşlar kabul edilemez.

HAM BEZ HATA ÇEŞİTLERİ

1.Atkı bandı: Dokuma makinası durması ve tekrar çalışması sırasında oluşan tam en boyu hatalardır. Bu hata iplik düzgünsüzlüğünden de kaynaklanır.

2.Çözgü bandı: Dokuma sırasında çözgü ipliğinin kopmasından ve kopuk giderilene kadar devam eden hatalardır.

3.Yabancı elyaf : Dokuma makinasından ve işletmedeki uçuntuların kumaşa karışmasından kaynaklanır.

4.Neps: Çözgü ve atkı ipliği bükümü esnasında uçuntuların karışmasından ve kumaşta oluşan küçük noktasal hatalara denir. Boyamada düzgünsüzlük oluşturur.

5.Farklı cins elyaf : İplik yapılırken harman hallaç veya bükümde farklı yapıdaki ve renkteki elyafların karışmasından kaynaklanır.

6.Yağ lekesi: Dokumada dış etkenlerden ve makinadan kumaşa yağ damlaması ve sürtmesi sonucu oluşur.

7. Cımbar izi: Dokuma makinasında her iki kenarda bulunan 15-20 cm uzunlukta ve üzerinde iğneli yüzükler bulunan aparatın ayarsızlıktan ve iğnelerin arasının dolmasından kaynaklanır.

8.Lot farkı: İplik farkından kaynaklanır. Çözgü ve atkı boyunca oluşan renk farkıdır. Boyamada ton farkına neden olur.

9.Hav düzgünsüzlüğü: Havlu kumaşın hav yüzeyinin farklı yönlerde ve hav ipliklerinin uzun,kısa, ince veya kalın olmasından dolayı meydana gelen dalgalanmalardır.

10.Küf lekesi: Kumaş üzerinde dış etkiler sonucu meydana gelen çürüme hatalarıdır.

11.Parçalı: Bunlar 100 metreden daha az olan toplardır. Bu toplarda fire oranı fazla olduğundan kabul edilmezler.

12.Delik-yırtık:Kumaşın makine veya dış etkilerden dolayı yırtılması ve delinmesi sonucu oluşur.

13.Tarak izi: Makine duruşlarından sonra tefenin kumaşa sert vurması sonucu atkı yönünde meydana gelen hatalardır.

Kontrol edilen her roliğin atkı ve çözgü sıklığı kontrol edilir. Kontrol edilen her roliğin giriş metresi ve kontrol metresi ham bez kalite kontrol formuna yazılır. Kontrol edilen her rolikten 15 cm örnek alınır.

Kontrol edilen her partiden 1 metre ham bez parçası alınır. Kontrol edilen her roliğe numara verilir. Kontrol edilen havlu ve jakarlı, pike roliği gramaj hesaplamak amacıyla tartılır. Kontrol edilen rolikte hatalar saptanırsa ham bez kalite kontrol formuna hata cinsi sağ –sol – orta bölümünde olduğu ve kaçıncı metresinde olduğu yazılır. Daha sonra müşteriye haber verilir. Eğer hatalar müşteri tarafından kabul edilirse işletmeye gönderilir.

MAMUL KALİTE KONTROLÜ

Mamul kalite kontrolde işlemleri bitmiş kumaşların müşteriye gitmeden önce son kontrolleri yapılıp top halinde sarılır. Her top maksimum 160 metre kumaş sarılır. Sarma uzunluğu müşterinin isteğine göre ayarlanır. İşlemi biten topun üzerine;

Müşteri adı
Sipariş no’su
Kumaş tipi ve metresi
Parça sayısı ve kalitesi kumaşa yapıştırılır.

Mamul kumaşta ham bez dahil bütün işlemler üretici firmaya aittir. Fason kumaşlarda müşteri fabrikaya ham bezi yollar ve işlemi üretici firmada yapıldıktan sonra tekrar müşteriye gönderilir. Fason kumaşlarda 1. ve 2. kalite kumaşlar müşteriye bir arada gönderilir.

Mamul kumaş üzerindeki hatalar puanlama işlemi hata büyüklüğüne göre yapılır. Her makinada hatanın cinsi, boyutu, metresi bilgisayar tarafından kaydedilir ve daha sonra müşteriye gönderilir.

Hata büyüklüğüne göre puanlama:

7.62 cm ‘den daha az 1 puan
7.62-15.2 cm arası 2 puan
15.2-22.8 cm arası 3 puan
22.8 cm ve yukarısı 4 puan

olarak yazılır.

1.Bez kumaşlarda 100 metrede 40 ceza puanını geçmeyecek küçük hatalara ceza puanı verilmez.

2.100 metrelik kumaşlarda 40 ceza puanı üzerinde ise 1-A ( 2. kalite) küçük hatalara ceza puanı verilmez.

3.100 metrelik kumaşlarda 60 ceza puanının üzerinde ıskarta küçük hatalara ceza puanı verilmez.

4.Kumaşlardan 25 metrenin altından ve 1’ den fazla ek yeri olan hiçbir top 2. kalite olarak kabul edilmez.

MAMUL KUMAŞ HATALARI

Baskı hataları:

1.Desen açığı:Bunlar baskıda kullanılan renklerin tonlarındaki değişmeler sonucu oluşur.

2.Desen kayığı:Baskıda şablonların boşa dönmesi veya zeminin kayması sonucunda meydana gelen hatalardır.

3.Baskı duruşu:Baskı makinasının duruşlarında meydana gelen ve kumaşta desen bozukluğu sonucunu oluşturur.

4.Şablon kırığı:Baskı makinasındaki şablonların patlaması veya delinmesi sonucu kumaş üzerine boya dökülmesine neden olur. Kumaşta noktacıklar halinde görülür.

5.Yanlış renk:Baskı işlemi sırasında yanlış renklerin kullanılması sonucu oluşur.

6.Sürtme izi:Şablonların değişmesi sırasında şablondaki fazla boyanın kumaşa akmasıyla oluşur.

Boyama hataları:

1.Boya akması:Boyama işleminden sonra tam olarak fikse olmayan boyaların akması ve yer değiştirmesi sonucu oluşur.

2.Boyama düzgünsüzlüğü:Kumaşın kenarından kenarına ya da başında sonuna kadar renkteki farklılıklardır. Lot farkı nedeniyle oluşur.

3.Renk tonu değişimi: Boyamada boyar maddelerin kumaşın farklı bölgelerine nüfuz etmesi sonucu yada kurutmanın düzgünsüz yapılmasıyla meydana gelir.

4.Çift yüz efekti: Kumaşların boyanmasında kumaşın yüzünde ve tersinde oluşan rengin farklılaşmasıdır. Kurutmanın homojen yapılmaması durumunda ve migrasyon nedeniyle de oluşur.

5.Ton çizgisi: Kumaşta enine yönde görülen bir kenardan diğerine uzanan ton farklılığıdır. Atkının değişmesi veya tezgahın durup tekrar çalışması nedeniyle oluşur.

6.Zayıf noktalar: Kumaşta olağan üstü zayıflamış yerlerdir. Genellikle işlem kimyasallarına maruz halinde oluşur.

7.Leke iz: Kumaş üzerindeki boyanmamış kısımdır.Boyanan kumaş üzerindeki yabancı maddeler tarafından oluşur.

Apre hataları:

1.Kaplama hatası
2.Atkı düzgünsüzlüğü
3.Palet kaçığı
4.Çıta izi
5.Sanfor hatası
6.Ramöz duruşu
7.Kenarı patlak
8.Zımpara-Şardon kırığı

Ön terbiye hataları:

1.Delik
2.Kasar duruşu
3.Kasar kırığı
4.Yıkama kırığı

Genel hatalar:

1.Pislik
2.Kırık
3.İz
4.Dikiş izi
5.Yağ lekesi
6.Yırtık

MAYER ÖRGÜ KUMAŞ HATA LİSTESİ

1.En-boy farkı
2.Gramaj hatası
3.Çektirme yolu
a.0-20 cm arası
b.20-40 cm arası
c.40-60 cm arası
d.60-80 cm arası
e.80-100 cm arası
f.100 cm ve yukarısı
4.Hav çekmesi
5.Düşük,yüksek hav
6.Eksik, çift çözgü
7.Çözgü renk raporu hatası
8.Kirli farklı çözgü
9.Desen hatası(İlmekli kısım)
10.Kenar hatası
11.Tarak izi
12.Yırtık
13.Tahar hatası
14.Parça havlu
15.Top başı hatası
16.Kir ve yağ lekesi
17.Uçuntu ve yabancı elyaf
18.Abrajlı ham iplik
19.Bitlenme(Bordür ve renk)
20.Yanlış tel
21.Gergin, gevşek çözgü
22.Ölçü farkı
23.İğne kırığı












KUMAŞ KALİTE KONTROL MAKİNALARI

Kumaşların çeşitli kalite kontrol işlemleri için değişik yapıda makinalar kullanılır. Bunlar:
1.Klasik kumaş kontrol makinaları
2.Elektronik kumaş kontrol makinaları

1.Klasik kumaş kontrol makinaları:

Kumaş toplarını kesime hazır hale getirmek, metrajını ve metraj boyunca enlerini ölçmek hata ölçümü yapmak ve belirli bir kritere göre ayırmak için klasik kumaş kontrol makinaları kullanılır.

Klasik dokuma kumaş kontrol makinalarında genellikle motorla tahrik edilen kumaş topunu taşıyan düzeni ve kontrol etme bölümünden geçtikten sonra kumaşı tekrar top halinde sarmaya yarayan mil bulunur. Makine ayak pedalı veya elle hareket ettirilen tahrik düzenlidir. Makine genişliği 120 cm ile 325 cm arasında olabilmektedir. Tamburdan tambura, silindirden silindire, silindirden tambura, katlı paketten silindire ve daha başka kombinasyonlu sarma yapılabilir. Top kontrol bitiminde topun metrajı göstergeden okunabilir.

Top kontrol bitiminde topun metrajı göstergeden elektronik olarak okuna bilmektedir. Makinada fotoselli kenar düzenleyici, elektronik sayaç ve kumaş gerginlik ayarı düzenleyici bulunmaktadır.

2.Elektronik otomatik kumaş kontrol makinaları:

Elektronik sistemlerin ve diğer otomasyon tertibatlarının kalite kontrol makinalarına uygun olup kalite kontrol ünitelerindeki üretimi ve randımanı arttırmaya, ayrıca tüm ilerideki üretim aşamasının realizasyonuna yardımcı olmak amacını taşımaktadır.



Geleneksel bir kontrol atölyesinde işçi kumaşı kontrol edip el ile hataların işaretlenmesi dışında tüm kumaşları tek tek kesme, dikiş yerlerini ayırma, 1. ve 2. kalite kumaşları ayırma, kumaşı karton tüplere sarma, kontrol edilmiş rolikleri bağlayıp etiketleme ve kutulara yerleştirme işlemlerini de yapmaktadır. Bu sistemlerin aksayan yanı, işçinin bazı kumaş hatalarında ne yapması gerektiğini kara vermesinde güçlük çekmesidir. Böyle durumlarda işçinin kontrol işlemini durdurup kontrol dairesi sorumlusuna danışması da görülmektedir. Çok sık rastlanan başka bir problem ise top sonu kesimi ile dikiş yeri ve daha büyük bir hatanın bulunduğu yer arasında kalan kumaş kaybıdır. Elektronik kumandalı, tam otomatik kumaş kontrol ve ambalaj makinalarında ise yukarıda bahsedilen işlemler 3 aşamada yüksek verime ve optimum şartlarda yerine getirilmektedir.

1.Kumaş kontrol ünitesi
2.Kumaş kesim yerinin optimizasyonu işlemi
3.Otomatik kesim, sarma ve ambalajlama ünitesi

Kumaş kontrol ünitesinde işçi kumaşı kontrol edip hata tipini ve yerini, dikiş yerini bir terminale kaydeder. Öte yandan MARK 1 model bir aparat makinayı durdurmadan kumaşın sağ kenarına her hata oluşumunda metrede bir işaret koymaktadır.

Dikiş yerleri veya hataların pozisyonlanması birkaç bin metre kumaştan oluşan dokunun metresini başlangıç metresi sayarak yapılmaktadır. Böylece kesim sırasında bir hataya imkan tanımadan gerçek kesim pozisyonunu bulma imkanı doğar. Bir başka avantaj işçinin topların kontrolünde ve hataların kaydedilmesinde hiçbir manuel işlem yapmamasıdır. Bir elektronik kumaş kontrol makinası şu kısımlardan oluşur.

1.Kontrol edilecek kumaş toplarını taşıyan otomatik cağlık
2. Kontrol edilecek kumaş topları
3.Kontrol edilen kumaş topu
4.Işık kaynağı
5.Boş top ruloları
6.Kumaş sarım ünitesi
7.Kontrol ünitesi
Sayfa: 1 ... 130 131 132 133 134 [135] 136 137 138 139 140 ... 545

- Sponsor Reklamları.
anadolu yakası escort | escort bayan | adana escort | escort adana | adana escort bayan | bayan escort izmir | ankara escort | avrupa yakası escort | escort bayan | anadolu yakası escort | escort bayan | escort bayan | beylikdüzü escort | kadıköy escort

Theme: WeBCaNaVaRi 2011 Copyright © 2011 Simple Machines SiteMap | Arşiv | Wap | İmode | Konular