13. - 14. Yüzyıl Şairleri.

13. ve 14. YÜZYIL TÜRK EDEBİYATININ GENEL ÖZELLİKLERİ

Göktürk Uygur Karahanlı yazı dilleri Eski Türkçe içinde yer alır.

Türk yazı dili 13. yüzyılda biri Batı Türkçesi diğeri Kuzey-Doğu Türkçesi olmak üzere ikiye ayrıldı.

Batı Türkçesi içinde zamanla Anadolu Türkçesi Azeri Türkçesi Türkmen TürkçesiGagavuz Türkçesi gibi yazı dilleri meydana geldi.

Batı Türkçesinin temelini Eski Anadolu Türkçesi oluşturur.

13. ve 14. yüzyıllar bu yazı dilinin oluşup gelişme dönemidir. Bu dönemde bu yazı dili ile ortaya konan ve anonim birer özellik gösteren Battalnâmeler DânişmendnâmelerSaltuknâmeler ve Dede Korkut Hikâyeleri önem arz eder.

13. ve 14. yüzyılların önemli bir özelliği de bu dönemde Tasavvuf inanışının hızla yayılarak şiirimizin başlıca konu ve teması haline gelmesidir.

HOCA DEHHANİ :
13. yüzyılda yaşamıştır. Horasan Türklerindendir.

İran edebiyatı etkisiyle din dışı şiirler yazdı.

Divan edebiyatının ilk şairi olarak kabul edilir.

Şiirlerinin en önemli teması aşktır. Farsça bir Selçuklu Şehnamesi yazdığı da söylenir; ancak bu eser bugün elimizde değildir.

AHMED FAKÎH :
Çarhnâme : 100 beyitlik bir kasidedir. Eser tasavvuf konusunda öğretici bilgiler içerir. Dünyanın faniliğinden bahseden günahtan kaçınmayı öğütleyen Çarhnâme halk için yazılmış dini-ahlâki bir eserdir.

HACI BEKTAŞ-I VELİ (1209-1270) :
13.yy’da yaşamıştırTürkistan’ın Nişabur şehrinde doğmuştur.A.Yesevi’nin isteğiyle Anadolu’ya gelmiştir. Bilinen en önemli eseri ‘’Makâlât’’tır. Bektaşilik tarikatının kurucusu-dur.

Makâlât : Sohbetler sözler anlamına gelir. Hz Adem’in yaratılışı Şeytan ve Şeytani işlerAllah’ın birliği gibi konuları ele almıştır. Arapça yazılan bu eserin aslı elde bulunmadığı gibi Hacı Bektaş’ın kaleminden çıktığı da tarihi açıdan henüz kesin değildir.

Vilâyetnâme : Eserde Hacı Bektaş-ı Veli’nin yaşamı ile ilgili menkıbeler anlatılmaktadır.

MEVLÂNA CELALEDDİN-İ RÛMÎ
Eserlerini Farsça yazdığı için Türk Edebiyat’ının herhangi bir bölümüne dahil edemediğimiz Mevlana (Celalettin-i Rumi) Anadolu’da yetişen mutasavvıf şair ve düşünürlerin en büyük iki isimlerinden biridir. (Diğeri Yunus Emre) Mevlevi tarikatının rehberidir. (Kurucusu değildir; çünkü tarikat oğlu Sultan Veled tarafından kurulmuştur.)

Mevlana’nın beş eseri vardır:

1)Mesnevi : Dini tasavvufi ve ahlâki yanı ağır basan didaktik bir eserdir. (6 cilt 25618 beyit) Mesnevi’de işlenen konuların çoğu öğüt vermek amacı güder. Konuların işlenişinde hikâye ve fabllarla konuyu açıklama örnekleme verilmek istenen düşünceyi pekiştirme yolu izlenir ve her hikâye bir öğütle bitirilir. Farsça yazılmıştır.

2)Divan-ı Kebir : Eserde tasavvufi aşk işlenir.

3)Fîhî Ma Fîh : Mevlâna’nın sohbetleri sırasında başta tasavvuf olmak üzere din ahlâkfelsefe ile ilgili görüşlerini anlattığı; dünya insan ve şiir anlayışını söz konusu ettiği konuşmalarından meydana gelir.

4)Mecâlis-i Seb’a : Mevlâna’nın yedi vaazının bir araya getirilmesiyle meydana getirilmiştir.

5) Mektûbat : Dönemin Selçuklu devleti ileri gelenlerine dönemin devlet adamlarınadostlarına yazdığı 145 mektubun bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur.

SULTAN VELED (1226-1312)
Mevlana’nın oğludur. Dini-tasavvufi konulara ağırlık vermekle birlikte biçim olarak Divan tarzı şiirleri Anadolu’da ilk yazan odur. Yalnız şiirlerinin çoğu Farsçadır. Türkçe birkaç gazeli ve mesnevi biçimli birkaç parçası vardır. Farsça eserlerinden bazılarının sonuna Türkçe bölümler eklenmiştir. Selçuk Şehnamesi adlı bir eseri olduğu bilinir ancak bu eser ele geçmemiştir. Eserleri :

İbtidanâme : Mevlâna’nın ve onunla ilişkileri olan kişilerin yaşamlarına ait bilgiler içerir.

Rebâbnâme : Mesnevidir.

İntihânâme : Mesnevidir.

Maarif : Mevlâna’nın sözlerinin açıklanması yanı sıra kendi özelliklerini ve dönemine ait olayları anlatır.

ŞEYYAD HAMZA
Yûsuf u Züleyhâ : Mesnevidir. 1529 beyittir. Eser Kur’an-ı Keîm’deki Yûsuf kıssasına dayanmaktadır.

YÛNUS EMRE (1240?-1320?)
Tekke Edebiyatı’nın en büyük isimidir. Dünya çapında ün yapmıştır. Nerede ne zaman yaşadığına dair kesin bir bilgi yoktur. Eskişehir-Sivrihisar Karaman dolaylarında yaşadığı kabul edilir. Eskişehir-Sarıköy’de Yunus’a ait olduğu kesine yakın bilinen bir mezar vardır. “Halka halk diliyle seslenerek halkın şairi olmayı bil-miştir. “İlahileri yüzyıllardır. Hem halkın bel-leğinde hem de ele çoğaltılan divanlarında yaşamışgünümüzde düzenli basımları yapıl-mıştır. Tasavvuf terimlerinin dışındaki kulla-nımları sade halk diliyledir. Genellikle hece ölçüsünü bazen de aruzu kullanmıştır. Beyit birimiyle yazılmış şiirleri dize ortalarına yerleştirilen iç kafiyeler dolayısıyla dörtlükler haline getirilmeye de uygundur. Duygulu ve coşkun bir dille ilahi aşkı ve tasavvuf inançlarını işlemiştir. İslam inançlarından kaynaklanan bir hümanizm (insanseverlik) düşüncesine sahiptir. Şiirleri “Yunus Emre Divan” adıyla bir araya getirilip yayımlanmıştır.

Risaletü’n-Nushiyye (Öğütler Kitabı) adlı öğretici eseri mesnevi biçiminde aruzla yazılmıştır.

HALİLOĞLU YAHYA BURGAZİ (13. Yüzyıl)
Fütüvvetnâme : Mevlâna’nın mesnevisinden yararlanılmıştır.

GÜLŞEHRİ (14. Yüzyıl )
Mantıku’t- Tayr : Gülşennâme olarak da bili-nen eser İranlı şair F. Attar’ın aynı adlı eserinin çevirisidir. “Kuş Dili” demektir. Tasavvufi ve alegorik bir serdir.

Feleknâme :

ÂŞIK PAŞA (1272-1333)
Horasan’dan gelme beyliği bırakıp tasavvufa bilime ve sanata yönelmiş bir ailenin mensu-budur. Kırşehir’de yaşamıştır. Arapça ve Fars-çayı çok iyi bildiği gibi bazı dillere de vakıf ol-duğu anlaşılan Aşık Paşa bilinçli olarak Türk-çeyi savunmuş ve eserlerini sade sayılabilecek bir dille yazmıştır. Hece ölçüsü ve dörtlük biri-miyle yazdıkları gibiaruzla ve beyitler halinde yazdıkları da sade ve içten bir Türkçeyle kale-me alınmıştır. Şiirlerinde tasavvuf düşüncesini işlemiş; ahlaki toplumsal nitelikli öğretici eserler vermiştir. En önemli eseri Garipname’dir.

Garipnâme : 10613 beyitlik mesnevisidir. Bundan başka dört mesnevi daha yazmıştır. (Şiirlerinin çoğunu aruzla yazdığı için Aşık Paşa Divan şairi de sayılabilir.)

AHMEDİ (14. Yüzyıl)
İran şiirinin biçim söyleyiş ve içerik özelliklerini Türkçe şiirlerinde uygulamaya çalışmıştır. “Divan” sahibi ilk Anadolulu şairdir. Divanından başka İskendername (Büyük İskender’in maceralarıyla ilgili) ve Cemşid ü Hürşid adlı mesnevileri vardır. Daha çok dindışı konuları işlemiştir.

KADI BURHANEDDİN (14. Yüzyıl)
Sivas’ta beylik kurmuş ve bir savaşta esir düşerek can vermiş bir kahraman olmasına rağmen asıl ününü şiir ve edebiyat alanında yapmıştır. Tuyuğları ve gazelleri ile tanınmıştır. Büyük bir divanı vardır.

NESÎMİ : (14. Yüzyıl )
Azeri ağzıyla gazeller tuyuğlar yazmıştır. Aslında tasavvuf şairi de sayılabilir. Ancak içerik olarak tekke şiiri özellikleri taşıyan eserleri biçim ve söyleyiş yönünden Divan Edebiyatı özelliklerine sahiptir. Divan şiirinin halka en iyi hitap eden sade örnekleri verilmiştir. Heyecanlı ve duygulu bir söyleyişi vardır. Halep’te derisi yüzülerek öldürülmüştür.

KUL MESUT : ( 14. Yüzyıl )
Kelile ve Dimne Tercümesi : Sade nesrin bir örneğidir. Asıl sahibi Beydeba’dır.

Alıntı

Benzer Konular
	Konu Başlığı	Başlatan	Yanıtlar	Görüntü	Son Mesaj
	Büraz Tarih Osmanlı Kadın şairleri Tarih	seyyah	0	827	Temmuz 11, 2008, 11:47:14 ÖS Gönderen : seyyah
	Büraz Tarih Osmanlı Kadın şairleri - 2 Tarih	seyyah	0	1024	Temmuz 11, 2008, 11:47:41 ÖS Gönderen : seyyah
	Xix. Yüzyıl Islahatları Tarih	seyyah	0	1035	Temmuz 12, 2008, 01:23:59 ÖÖ Gönderen : seyyah
	Yüzyıl Savaşları Tarih	seyyah	1	1156	Temmuz 12, 2008, 07:29:04 ÖS Gönderen : HaYaL
	Önce Şairleri Yaktılar - Ahmet Cemal Kitaplar Hakkında Bilgi ve Özetler	sanane_61	0	739	Temmuz 30, 2014, 08:42:14 ÖS Gönderen : sanane_61